.png)
نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۴۷ مورخ ۱۴۰۴/۱۲/۰۵
موضوع : مجازات معاون در قتل عمد، مسئولیت سردسته گروه مجرمانه پس از خروج از گروه، مفهوم مسلوبالاختیار، اثبات جرح شاهد و آثار گذشت شاکی در مجازات تکمیلی
تاریخ نظریه : ۱۴۰۴/۱۲/۰۵
شماره نظریه : ۷/۱۴۰۴/۳۴۷
شماره پرونده : ۱۴۰۴-۱۸۶/۱-۳۴۷ک
استعلام :
۱- در صورتی که قاتل عمد پیش از صدور حکم به هر علت فوت کند و فردی نیز در ارتکاب قتل با او معاونت کرده باشد، از آنجا که موضوع رضایت اولیای دم نسبت به قاتل منتفی است، آیا مجازات معاون باید بر اساس بند «الف» ماده ۱۲۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ تعیین شود یا بر اساس بند «ت» و تبصره ۲ این ماده؟ در صورت اعلام رضایت اولیای دم نسبت به معاون، آیا میتوان بر اساس ملاک بند «ت» و تبصره ۲ این ماده تعیین مجازات کرد؟
۲- چنانچه فردی نوجوانی را برای ارتکاب قتل عمدی تحریک کند و نوجوان نیز به سبب این تحریک مبادرت به قتل عمدی نماید و پس از آن به استناد ماده ۹۱ مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ قصاص نفس نوجوان متنفی و به نگهداری در کانون اصلاح و تربیت محکوم شود، مجازات معاون جرم بر چه اساسی باید تعیین شود؟ بر اساس بند «الف» ماده ۱۲۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ یا بر اساس بند «ت» و تبصره ۲ این ماده؟
۳- با توجه به ماده ۱۳۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، چنانچه شخصی که گروه مجرمانه تشکیل داده است، از گروه خارج شود و پس از آن اعضای گروه مرتکب جرایم دیگری شوند، آیا این شخص به عنوان تشکیلدهنده گروه مجرمانه به عنوان سردسته قابل مجازات است و یا به صرف خارج شدن از گروه، دیگر عنوان تشکیلدهنده بر وی اطلاق نمیشود و در مورد رفتارهای مجرمانه بعدی مسئولیتی ندارد؟
۴- مقصود از مسلوبالاختیار در قتل در ماده ۳۰۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ چیست؟ تعریف علمی این اصطلاح چیست؟ چه حرکات و رفتارهایی از متهم باید صورت گیرد تا بر وی عنوان مسلوبالاختیار اطلاق شود؟
۵- چرا قانونگذار در ماده ۱۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ فقط شهادت را مبنای جرح و تعدیل شاهد قرار داده است و در خصوص دیگر ادله ذکری به میان نیاورده است؟ به عبارت دیگر، چرا در این ماده آمده است که فقط از طریق شهادت میتوان جرح یا تعدیل را اثبات کرد و آیا نمیتوان با ادله دیگری این موضوع را اثبات کرد؛ برای مثال آیا حکم دادگاه مبنی بر محکومیت قبلی شاهد به شرب خمر یا زنا برای جرح وی کفایت نمیکند؟
۶- چنانچه دادگاه در خصوص جرم قابل گذشت مجازات تکمیلی تعیین کرده باشد و پس از آن به سبب عدم اجرای این مجازات توسط محکومعلیه، دادگاه در اجرای ماده ۲۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ مجازات تکمیلی را به مجازات حبس تبدیل کرده باشد، آیا با رضایت شاکی مجازات حبس هم منتفی است و یا از آنجا که این مجازات به سبب عدم اجرای رای دادگاه است، حتی در فرض رضایت شاکی نیز باید اعمال شود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
۱- مطابق قسمت اخیر ماده ۱۲۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، موقوفی تعقیب یا اجرای مجازات مرتکب جرم به جهتی از جهات مانند فوت متهم یا محکومعلیه موضوع بند «الف» ماده ۱۳ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، در تعقیب و مجازات معاون جرم تاثیری ندارد و مجازات معاون با توجه به مجازات قانونی جرم ارتکاب یافته بر اساس ماده ۱۲۷ قانون پیشگفته تعیین میشود؛ بر این اساس، در فرض سؤال که ناظر به کیفیت تعیین مجازات برای معاون در قتل عمدی است که مباشر آن فوت کرده است، با عنایت به نسخ تبصره ماده ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ و انصراف فرض سؤال از ماده ۶۱۲ و تبصره ۲ ماده ۱۲۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، مجازات معاون جرم در قتل عمدی که مجازات قانونی آنها قصاص است، براساس بند «الف» ماده ۱۲۷ قانون پیشگفته تعیین میشود و گذشت یا عدم گذشت شاکی در فرض سؤال نسبت به معاون جرم قتل عمدی موثر در مقام نیست و مجازات مرتکب بر اساس بند «الف» ماده ۱۲۷ قانون یادشده تعیین میشود.
۲- در فرض سؤال که نوجوان مرتکب جرم مستوجب قصاص شده و دادگاه در اجرای ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ وی را به مجازات تعزیری مقرر در فصل دهم این قانون محکوم کرده است، محکومیت مباشر به مجازات تعزیری، در مجازات معاون (معاونت در جرم مستوجب قصاص) تاثیری ندارد؛ بنابراین در فرض سؤال مجازات معاون جرم، مطابق بند «الف» ماده ۱۲۷ قانون یادشده تعیین میشود. مفاد ماده ۱۲۹ قانون یادشده مؤید این دیدگاه است.
۳- از جمع ماده ۱۳۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و تبصره ۲ این ماده چنین مستفاد است که در صورتی سردسته به حداکثر مجازات شدیدترین جرمی که اعضای آن گروه در راستای اهداف گروه مرتکب شده است، محکوم میشود که جرم در زمانی که تشکیلدهنده گروه مجرمانه عضو آن گروه است، واقع شده باشد؛ بنابراین در فرض سؤال که سردسته پس از تشکیل گروه مجرمانه از آن خارج شده است، موجب قانونی برای مسئول دانستن وی بابت رفتارهای مجرمانه ارتکابی توسط باقیمانده اعضا پس از خروج از گروه، وجود ندارد و چنین فرضی از شمول ماده ۱۳۰ قانون پیشگفته خارج است. بدیهی است در مواردی که مطابق حکم خاص قانون؛ مانند جرم موضوع ماده ۴۹۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵، صرف تشکیل گروه برای ارتکاب جرم، جرمانگاری شده است، از آنجا که در این موارد به محض تشکیل گروه، این جرم محقق میشود (جرم آنی)، خارج شدن بعدی تشکیلدهنده از آن گروه، مانع تعقیب و مجازات وی مطابق نص قانونی مربوط نیست.
۴- مقصود از «مسلوبالاختیار» مذکور در ماده ۳۰۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ کسی است که به خاطر مستی و عدم تعادل روانی ناشی از مصرف مواد مخدر، روانگردان و مانند آن اختیار خود بر رفتارش را بهگونهای از دست داده باشد که عرفاً نمیتوان قتل عمدی مستوجب قصاص را به وی منتسب دانست.
۵- با عنایت به تعریف به عمل آمده در ماده ۱۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ از «جرح» و «تعدیل» شاهد شرعی، از نظر قانونگذار «جرح» و «تعدیل» شاهد شرعی که از سوی اصحاب دعوا به عمل میآید، صرفاً با شهادت شاهد بر فقدان یا وجود شرایط قانونی شاهد انجام میشود؛ اما این امر نافی آن نیست که قاضی با عنایت به تبصره یک ماده ۱۷۷، صدر ماده ۱۸۱ و ماده ۱۹۴ قانون یادشده به استناد دلایل دیگر، فقدان یا وجود شرایط شاهد را احراز کند.
۶- از آنجا که مجازات تکمیلی برای تکمیل و تتمیم مجازات اصلی تعیین میشود و تابع مجازات اصلی است، در صورت گذشت شاکی، اجرای مجازات اصلی و به تبع آن اجرای مجازات تکمیلی نیز موقوف میشود.
محتوای مندرج در این قسمت توسط هوش مصنوعی تولید شده است.
چکیده:
این نظریه مشورتی به شش پرسش حقوقی پاسخ میدهد:
پرسش اول - فوت قاتل عمد پیش از صدور حکم، تأثیری در تعقیب و مجازات معاون ندارد و مجازات معاون بر اساس بند «الف» ماده ۱۲۷ قانون مجازات اسلامی (از سه ماه تا یک سال حبس) تعیین میشود و گذشت اولیای دم از معاون نیز مؤثر نیست.
پرسش دوم - در صورت محکومیت نوجوان مباشر قتل به مجازات تعزیری (به دلیل انتفای قصاص طبق ماده ۹۱)، مجازات معاون همچنان بر اساس بند «الف» ماده ۱۲۷ تعیین میشود.
پرسش سوم - سردستهای که پس از تشکیل گروه مجرمانه از آن خارج شده است، نسبت به جرایم بعدی اعضا مسئولیتی ندارد؛ مگر آنکه جرم تشکیل گروه به تنهایی جرمانگاری شده باشد (مانند ماده ۴۹۸ تعزیرات) که در آن صورت جرم تشکیل گروه آنی است و خروج بعدی مانع تعقیب نیست.
پرسش چهارم - «مسلوبالاختیار» در ماده ۳۰۷ قانون مجازات اسلامی به کسی گفته میشود که بر اثر مستی یا مصرف مواد مخدر و روانگردان چنان اختیار خود را از دست داده باشد که عرفاً نتوان قتل عمدی مستوجب قصاص را به وی نسبت داد. پرسش پنجم - اثبات جرح یا تعدیل شاهد شرعی مطابق ماده ۱۹۱ صرفاً با شهادت امکانپذیر است؛ اما این مانع از احراز فقدان شرایط شاهد توسط قاضی با سایر دلایل (مانند حکم محکومیت قبلی) نیست.
پرسش ششم - مجازات تکمیلی تابع مجازات اصلی است و در صورت گذشت شاکی در جرایم قابل گذشت، اجرای مجازات اصلی و به تبع آن مجازات تکمیلی (حتی اگر به حبس تبدیل شده باشد) موقوف میشود.