نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۵ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۱۳

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۵ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۱۳
موضوع : نحوه ارث‌بری در تصادف منجر به فوت همزمان اعضای خانواده و تأثیر مقصر بودن یکی از آنان (پدر) در ارث‌بردن از دیه فرزندان و همسر، و چگونگی تقسیم مابه‌التفاوت دیه پرداختی از سوی بیمه

تاریخ نظریه : ۱۴۰۴/۱۱/۱۳
شماره نظریه : ۷/۱۴۰۴/۷۵
شماره پرونده : ۱۴۰۴-۷/۱-۷۵

استعلام :
در حادثه تصادف یک خودرو که سرنشینان آن عبارت بوده‌اند از پدر، مادر و دو فرزند دختر؛ همه سرنشینان به سبب انفجار خودرو به صورت همزمان فوت کرده‌اند و تقدم و تأخر فوت آن‌ها مشخص نیست. پدر خانواده به عنوان راننده مسبب حادثه معرفی شده است؛ بر فرض اطلاق عنوان هدم بر این تصادف و ارث‌بری سرنشینان از یکدیگر، در خصوص دیه فرزندان دختر، با توجه به اینکه ورثه آنها پدر و مادرشان هستند و به تصریح ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ پدر مسبب قتل از دیه آنها ارث نمی‌برد و تمامی دیه به مادر می‌رسد و از آنجا که ورثه مادر؛ پدر، مادر و همسر وی می‌باشند، خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:
الف- با توجه به اینکه دیه فرزندان ابتدا به مادر رسیده و سپس بین ورثه وی تقسیم می‌شود، آیا همسر که قاتل فرزندان معرفی شده است، از این دیه ارث می‌برد.؟
ب- در خصوص مابه‌التفاوت دیه دو فرزند دختر که نصف دیه کامل مرد مسلمان است و توسط شرکت بیمه پرداخت می‌شود، امر تقسیم چگونه صورت می‌گیرد؟ آیا بین ورثه مادر به تساوی تقسیم می‌شود یا بر اساس مقررات ارث؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
الف- در فرض سؤال که در حادثه رانندگی، زوج و دو فرزند دختر مقصر حادثه فوت نموده‌اند و تقدم و تأخر فوت هر یک مشخص نیست:
اولاً، با توجه به فتوای امام خمینی (ره) در تحریر الوسیله (جلد ۲ در کتاب مواریث، میراث ‌الغرقی و المهدوم‌علیهم) و نظر آیت‌الله‌العظمی سیستانی در جلد سوم منهاج ‌الصالحین، انفجار و انهدام وسیله نقلیه (اتومبیل، قطار، هواپیما و ...) می‌تواند از مصادیق هدم باشد.
ثانیاً، با عنایت به ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، مقصر حادثه از دیه همسر و فرزندان ارث نمی‌برد؛ اما دیه فرزندان پس از تعلق به مادر آن‌ها، داخل در «ترکه» وی شده و مقصر حادثه به اقتضای اصل از آن ارث می‌برد؛ در واقع، ترکه مادر (همسر راننده مسبب حادثه) که شامل دیه فرزندان نیز می‌شود، به وارث قانونی وی از جمله پدر می‌رسد و پدر که در تصادف مقصر بوده است، به سبب غیر عمدی بودن حادثه، از ترکه مادر (همسرش) ارث می‌برد و فقط از دیه همسر و فرزندان محروم است.
ب- مبلغ مازاد پرداختی بر دیه موضوع ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵، که پرداخت آن به حکم قانون مقرر شده است، باید بر اساس مقررات ارث بین ورثه تقسیم شود و نه به تساوی.

محتوای مندرج در این قسمت توسط هوش مصنوعی تولید شده است.

چکیده:
این نظریه مشورتی درباره حادثه‌ای است که در آن پدر (راننده و مقصر حادثه)، مادر و دو فرزند دختر هم‌زمان در اثر انفجار خودرو فوت کرده‌اند؛ تقدم و تأخر مرگ آنان مشخص نیست. اداره کل حقوقی قوه قضاییه در پاسخ، دو نکته اساسی را بیان می‌کند:
۱. ماهیت حادثه و حکم ارث در فرض هدم:
بر اساس فتوای امام خمینی(ره) در تحریر الوسیله و نظر آیت‌الله‌العظمی سیستانی در منهاج الصالحین، انفجار و انهدام وسایل نقلیه از مصادیق «هدم» محسوب می‌شود. در چنین وضعیتی که فوت هم‌زمان و نامشخص است، ارث‌بری به ترتیب عرفی انجام می‌شود. طبق ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامی، پدر که مسبب تصادف بوده از دیه همسر و فرزندان ارث نمی‌برد؛ اما دیه فرزندان، پس از تعلق به مادر، جزو ترکه مادر محسوب می‌شود و چون حادثه غیرعمدی است، پدر از ترکه مادر (از جمله دیه فرزندان که به او منتقل شده) ارث می‌برد. یعنی ممنوعیت ارث‌بری فقط از اصل دیه مقتولان است، نه از ترکه ناشی از آن.
تقسیم وجه مازاد دیه پرداختی توسط بیمه:مابه‌التفاوت دیه زنان (که نصف دیه مرد مسلمان است) طبق ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث مصوب ۱۳۹۵، از سوی شرکت بیمه پرداخت می‌شود. چون این وجه به حکم قانون پرداخت می‌گردد و ماهیت آن در زمره دیه موضوع ماده ۴۵۱ نیست، باید مطابق مقررات ارث بین ورثه تقسیم شود؛ نه به صورت مساوی میان آنان.
نتیجه‌گیری:
در فرض فوت هم‌زمان اعضای خانواده در حادثه رانندگی، پدرِ مقصر از دیه همسر و فرزندان ارث نمی‌برد؛ اما از ترکه‌ای که از مادر باقی مانده (شامل دیه فرزندان منتقل‌شده به او) به حکم قانون ارث می‌برد. همچنین، وجه مازاد دیه پرداختی بیمه میان ورثه طبق قواعد ارث تقسیم می‌شود و نه به صورت مساوی