نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۶۸۵ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۰۶

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۶۸۵ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۰۶
موضوع : صلاحیت دادگاه‌ها برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان (۱۵ تا ۱۸ سال) در مورد جرایم تحت صلاحیت دادگاه صلح، و امکان ایجاد شعب تخصصی

تاریخ نظریه : ۱۴۰۴/۱۱/۰۶
شماره نظریه : ۷/۱۴۰۴/۶۸۵
شماره پرونده : ۱۴۰۴-۱۶۸-۶۸۵ک

استعلام :
الف- چنانچه جرایم موضوع صلاحیت دادگاه صلح توسط اطفال دارای پانزده تا هجده سال سن ارتکاب یابد، آیا رسیدگی در دادگاه اطفال مستلزم صدور کیفرخواست در دادسرا است؟
ب- آیا می‌توان شعبی از دادگاه صلح را برای رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان اختصاص داد؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
الف و ب‌- اولاً، با عنایت به عموم و اطلاق عبارت مذکور در صدر ماده ۳۰۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و اختصاصی بودن دادگاه اطفال و نوجوانان، صلاحیت این دادگاه؛ جز در مواردی مانند ماده ۳۱۵ این قانون که به حکم قانون مستثنی شده است، منصرف از نوع جرم بوده و به تمامی جرایم این اشخاص در این دادگاه رسیدگی می‌شود. بر این اساس، در صورت تشکیل دادگاه اطفال و نوجوانان در حوزه قضایی شهرستان، رسیدگی به جرایم ارتکابی موضوع بندهای ۹ و ۱۰ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ در فرضی که سن مرتکب بین پانزده تا هجده سال تمام شمسی باشد، در صلاحیت دادگاه اطفال و نوجوانان است و از حیث انجام یا عدم انجام تحقیقات مقدماتی توسط دادسرا، موضوع حسب مورد تابع حکم مقرر در ماده ۲۸۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ است.
ثانیاً، با توجه به تبصره ماده ۲۹۸ قانون آیین دادرسی کیفری که به موجب آن تا زمانی ‌که دادگاه اطفال و نوجوانان در محلی تشکیل نشده باشد، به تمامی جرائم اطفال و نوجوانان به جز جرائم مشمول ماده ۳۱۵ این قانون در دادگاه کیفری دو یا دادگاهی که وظایف آن را انجام می‌دهد، رسیدگی می‌شود و از آنجا که بندهای ۹ و ۱۰ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، قانون لاحق و متضمن آخرین اراده قانونگذار است، در حوزه‌ قضایی شهرستانی که دادگاه اطفال و نوجوانان تشکیل نشده؛ اما دادگاه صلح تشکیل شده است، به جرائم موضوع بندهای پیش‌گفته که توسط افراد دارای کمتر از هجده سال سن ارتکاب یافته باشد، نه در دادگاه کیفری دو، بلکه در دادگاه صلح رسیدگی خواهد شد. بدیهی است در این صورت، متهم از تمامی امتیازاتی که در دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال می‌شود، بهره‌مند خواهد بود.
ثالثاً،‌ با عنایت به ملاک ماده ۵۶۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و ماده یک آیین‌نامه شیوه تشکیل شعب تخصصی مراجع قضایی مصوب ۲۸/۲/۱۳۹۸ رئیس محترم قوه قضاییه و اطلاق عبارت «مراجع قضایی» در عنوان این آیین‌نامه و از آنجا که از موارد صلاحیت دادگاه صلح به شرح مندرج در ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲، چنین مستفاد است که این مرجع در زمره مراجع قضایی است و با لحاظ مراتب مقرر در بند ثانیاً، در فرض عدم تشکیل دادگاه اطفال و نوجوانان در محل، اختصاص شعبه یا شعبی از دادگاه صلح برای رسیدگی تخصصی به جرایم موضوع بندهای ۹ و ۱۰ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ که مرتکب آن افراد کمتر از هجده سال تمام شمسی است؛ با رعایت مواد دیگر آیین‌نامه پیش‌گفته، بلامانع است.

محتوای مندرج در این قسمت توسط هوش مصنوعی تولید شده است.

چکیده:
این نظریه مشورتی در پاسخ به دو پرسش مربوط به رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان صادر شده است:
ضرورت صدور کیفرخواست در رسیدگی به جرائم اطفال:
با توجه به صلاحیت عام دادگاه اطفال و نوجوانان برای تمامی جرائم ارتکابی توسط افراد 15 تا 18 سال (ماده 304 قانون آیین دادرسی کیفری)، در صورت وجود دادگاه اطفال در حوزه قضایی، رسیدگی به جرائم موضوع بندهای 9 و 10 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف (که عمدتاً در صلاحیت دادگاه صلح است) در دادگاه اطفال انجام میشود.
در این موارد، رعایت مقررات مربوط به تحقیقات مقدماتی و صدور کیفرخواست تابع ماده 285 قانون آیین دادرسی کیفری است.
امکان اختصاص شعب دادگاه صلح برای رسیدگی به جرائم اطفال:
در حوزه‌هایی که دادگاه اطفال تشکیل نشده، اما دادگاه صلح وجود دارد، طبق تبصره ماده 298 قانون آیین دادرسی کیفری و با لحاظ قانون لاحق (ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف)، رسیدگی به جرائم مذکور در صلاحیت دادگاه صلح خواهد بود و نه دادگاه کیفری دو.
در چنین مواردی، متهم از کلیه امتیازات دادرسی ویژه اطفال (مانند محرمانه بودن جلسات، حضور مددکار اجتماعی و …) بهره‌مند میشود.
همچنین، با استناد به قوانین و آیین‌نامه‌های مربوطه، اختصاص شعب تخصصی دادگاه صلح برای رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان (در موارد صلاحیت دادگاه صلح) بلامانع است.
در نتیجه، رویه رسیدگی به جرائم اطفال و نوجوانان به ترتیب اولویت عبارت است از:
دادگاه اطفال (در صورت وجود در حوزه قضایی).
دادگاه صلح (در صورت عدم تشکیل دادگاه اطفال و وجود دادگاه صلح)، با رعایت امتیازات دادرسی ویژه اطفال و امکان تشکیل شعب تخصصی.