نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۴/۰۸

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۴/۰۸
موضوع : تشدید مجازات در صورت نقض رأی توسط دیوان عالی کشور و اعاده دادرسی

تاریخ نظریه : ۱۴۰۴/۰۴/۰۸
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۴/۸۵
شماره پرونده : ۱۴۰۴-۱۶۸-۸۵ک

استعلام :
طبق ماده ۴۵۸ قانون آیین دادرسی کیفری، دادگاه تجدیدنظر استان اجازه تشدید مجازات تعزیری و اقدامات تأمینی و تربیتی در صورت عدم تجدیدنظر خواهی شاکی یا دادستان را ندارد. با توجه به اینکه فصل اول بخش چهارم قانون آیین دادرسی کیفری (از ماده ۴۲۶ تا ۴۴۷) مشتمل بر کلیات مقررات مربوط به اعتراض به آرا؛ اعم از تجدید نظر‌خواهی و فرجام‌خواهی، فصل دوم آن (مواد ۴۴۸ تا ۴۶۱) مشتمل بر مقررات اختصاصی رسیدگی در دادگاه تجدید نظر استان و فصل سوم (از ماده ۴۶۲ تا ۴۷۳) مشتمل بر مقررات اختصاصی رسیدگی در دیوان عالی کشور است و مقرره مندرج در ماده ۴۵۸ قانون آیین دادرسی کیفری راجع به منع تشدید مجازات تعزیری در صورت عدم تجدید نظرخواهی شاکی یا دادستان، به دادگاه تجدید نظر استان اختصاص دارد و در مقررات مربوط به رسیدگی در دادگاه کیفری یک و دیوان عالی کشور، منعی برای تشدید مجازات در دادگاه هم‌عرض تقنین نشده و در صورت تردید، اصاله‌الاباحه، جریان دارد. علاوه بر آن وفق نظریه مشورتی شماره ۹۳۳/۱۴۰۲/۷ مورخ ۲/۱۲/۱۴۰۲ آن اداره کل «نقض رأی دادگاه کیفری از سوی شعبه دیوان عالی کشور و ارجاع به شعبه هم‌‌عرض، وضعیت پرونده را به زمان قبل از صدور رأی بر میگرداند و در واقع دیوان عالی کشور صرفاً رأی را نقض میکند ...»؛ بنابر‌این با نقض رأی از سوی دیوان عالی کشور، اساساً رأی قبلی وجود ندارد تا در مقام قیاس و نسبت به آن تشدید مجازات مطرح شود؛ لذا خواهشمند است ارشاد فرمایید در صورتی که رأی دادگاه کیفری (نظامی) در دیوان عالی کشور نقض و جهت رسیدگی به دادگاه هم‌عرض ارجاع شود، آیا دادگاه هم‌عرض (با فرض عدم اعتراض شاکی یا دادستان)، مکلف است در مقام تعیین مجازات تعزیری یا اقدامات تأمینی و تربیتی، مجازاتی معادل یا کمتر از مجازات مندرج در دادنامه منقوض (اولیه) تعیین نماید؟ به تعبیر دیگر آیا قاعده منع تشدید مجازات تعزیری یا اقدامات تأمینی و تربیتی در صورت عدم تجدید نظر‌خواهی شاکی یا دادستان، در مرحله فرجام‌خواهی یا اعاده دادرسی نیز لازم‌الرعایه است؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
الف- با اتخاذ ملاک از ماده ۴۵۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ در منع تشدید مجازات تعزیری، در مواردی که محکوم فرجام‌خواهی کرده و در نتیجه آن، دیوان عالی کشور رأی صادره را نقض و پرونده را جهت رسیدگی مجدد به دادگاه تالی ارجاع کرده است، موجب قانونی جهت تشدید مجازات وجود ندارد و اقتضای تفسیر قانون به نفع متهم نیز این امر را تأیید می‌کند.
ب- با اتخاذ ملاک از ماده ۴۵۸ قانون آیین دادرسی کیفری و الغاء خصوصیت از این ماده و همچنین از آنجا که اعاده دادرسی کیفری موضوع ماده ۴۷۴ قانون آیین دادرسی کیفری به نفع محکوم پذیرفته می‌شود، دادگاه هم‌عرض نمی‌تواند پس از رسیدگی، مجازات مندرج در دادنامه مورد اعاده دادرسی را تشدید کند؛ اما تغییر عنوان مجرمانه و اصلاح مواد قانونی بلا‌مانع است.

محتوای مندرج در این قسمت توسط هوش مصنوعی تولید شده است.

چکیده نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۵

-نقض رأی توسط دیوان عالی کشور:
با اتخاذ ملاک از ماده ۴۵۸ قانون آیین دادرسی کیفری، در مواردی که محکوم فرجام‌خواهی کرده و دیوان عالی کشور رأی صادره را نقض و پرونده را جهت رسیدگی مجدد به دادگاه تالی (هم‌عرض) ارجاع دهد، موجب قانونی برای تشدید مجازات وجود ندارد.
تفسیر قانون به نفع متهم نیز این نتیجه را تأیید می‌کند.
نقض رأی توسط دیوان عالی کشور، وضعیت پرونده را به زمان قبل از صدور رأی منقوض بازمی‌گرداند و اساساً رأی قبلی وجود ندارد تا در مقام قیاس، مجازات تشدید شود.

- اعاده دادرسی:
با اتخاذ ملاک از ماده ۴۵۸ قانون آیین دادرسی کیفری و با توجه به اینکه اعاده دادرسی کیفری (موضوع ماده ۴۷۴) به نفع محکوم پذیرفته می‌شود، دادگاه هم‌عرض پس از رسیدگی نمی‌تواند مجازات مندرج در دادنامه مورد اعاده دادرسی را تشدید کند.
اما، تغییر عنوان مجرمانه و اصلاح مواد قانونی در این مرحله بلا مانع است.