نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۶۱۲ مورخ ۱۴۰۴/۰۳/۱۷

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۶۱۲ مورخ ۱۴۰۴/۰۳/۱۷
موضوع : اختلافات جهیزیه زوجه و الزامات زوج در استرداد اقلام

تاریخ نظریه : ۱۴۰۴/۰۳/۱۷
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۳/۶۱۲
شماره پرونده : ۱۴۰۳-۹/۱۶-۶۱۲ح

استعلام :
۱- چنانچه زوج اثاثیه منزل را به عنوان جهیزیه زوجه معرفی کند؛ اما زوجه آنها را به عنوان جهیزیه خود نپذیرد و مستنداتی در خصوص شرح اقلام خریداری شده بابت جهیزیه ارائه ندهد، آیا زوجه مکلف است اثاثیه اعلامی زوج را بپذیرد؟ راهکار چیست؟
۲- با توجه به اینکه برخی اقلام جهیزیه عموماً در اثر استفاده و نوع و میزان استفاده، دچار تغییر وضعیت و قیمت می‌شوند، برخی محاکم معتقدند در مقام استرداد این اموال صرفاً چنانچه به صورت نو و غیر مستعمل باشند، قابل استرداد و در غیر این‌صورت باید مثل همان کالا به صورت نو تهیه و به زوجه تحویل داده شود. آیا چنین استدلالی صحیح است؟ در چنین مواردی راهکار چیست؟
۳- چنانچه مثل همان کالا از حیث مدل در بازار موجود نباشد، آیا زوج می‌تواند همان کالا را از مارک و مدل دیگری تهیه کند؟
۴- در مواردی که زوج، کالایی مستعمل را به عنوان مال مثلی معرفی می‌کند، ‌آیا باید مراتب به کارشناس ارجاع و بررسی شود که این اقلام با توجه به مدت زندگی مشترک، میزان استفاده و ارزش آنها با اقلام جهیزیه برابری دارد؟ چنانچه کارشناس مراتب برابری در ارزش را تأیید کند، آیا زوجه مکلف است وسایل مذکور را تحویل بگیرد و یا آنکه می‌تواند پرداخت وجه این اقلام از جهیزیه را خواستار شود؟
۵- در صورت فوت زوجه، آیا ورثه وی باید دعوای استرداد سهم‌الارث جهیزیه به میزان حصه خود را مطرح کنند و یا آنکه باید دعوای استرداد اموال به میزان حصه و تقسیم و فروش را مطرح کنند؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
۱- با توجه به اصل برائت ذمه و با لحاظ آن‌که در هر دعوایی بار اثبات بر عهده مدعی است، در فرض سؤال که زوجه مدعی است اقلام تعرفه شده از سوی زوج همان اقلامی نیست که وی به عنوان جهیزیه آورده است، بار اثبات بر عهده زوجه است.
۲، ۳ و ۴- اولاً، در فرض سؤال در صورت وجود عین جهیزیه در ید زوج، صرف مستعمل بودن اقلام جهیزیه موجبی برای الزام زوج به تهیه مثل آن به صورت نو و غیرکارکرده نیست. ثانیاً، چنانچه یکی از اقلام جهیزیه (در فرض سؤال یک دستگاه یخچال) مربوط به کارخانه و مدل مشخصی باشد و مستعمل شده باشد، قیمی محسوب می‌شود و در غیر این صورت، مثلی و تابع احکام راجع به این قبیل اموال است. ثالثاً، در فرض تلف جهیزیه، تعهد به رد مثل یا قیمت، فرع بر آن است که تلف کالا منتسب به زوج باشد. به عبارت دیگر، چنانچه از بین رفتن برخی اقلام جهیزیه نتیجه استفاده از آن کالا باشد، زوج تکلیفی به رد مثل و یا قیمت آن ندارد.
۵- صرف نظر از ابهام موجود در سؤال، چنانچه تمامی وراث استرداد جهیزیه مورث خود را درخواست کرده باشند، منعی برای پذیرش درخواست ایشان وجود ندارد و طرح دعوای تقسیم منتفی است.

محتوای مندرج در این قسمت توسط هوش مصنوعی تولید شده است.

چکیده نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۶۱۲

1. بار اثبات: زوجه در صورت عدم پذیرش اقلام معرفی‌شده توسط زوج، باید بار اثبات را به عهده گیرد.
2. وضعیت اقلام مستعمل: مستعمل بودن اقلام نمی‌تواند الزام به تهیه مثل نو را به زوج تحمیل کند.
3. تعیین ارزش کالاها: در صورتی که کالایی مستعمل شود، زوج می‌تواند به جای تهیه مثل نو، قیمت آن را ارائه دهد.
4.وراث زوجه: در صورت فوت زوجه، وراث می‌توانند به استرداد جهیزیه به میزان حصه خود درخواست دهند بدون نیاز به دعوای تقسیم.

این نظریه به روشن شدن حقوق و تعهدات زوج و زوجه در موضوع جهیزیه و نحوه برخورد با اقلام مستعمل و شرایط خاص کمک می‌کند.