نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۴۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۴/۱۸

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۴۵ مورخ ۱۴۰۴/۰۴/۱۸
موضوع : صلاحیت رسیدگی به دعاوی خانواده پس از تشکیل دادگاه خانواده

تاریخ نظریه : ۱۴۰۴/۰۴/۱۸
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۴/۴۵
شماره پرونده : ۱۴۰۴-۹/۱-۴۵ح

استعلام :
آیا تشکیل محاکم خانواده در حوزه‌های قضایی، موجب سلب صلاحیت برخی شعب عمومی حقوقی فعال در زمینه پرونده‌های خانواده می‌شود؟ به عبارت دیگر، آیا قوه قضاییه ملزم است به صورت همزمان تمامی شعب دادگاه خانواده را راه‌اندازی کند و یا آنکه می‌تواند وفق آیین‌نامه اجرایی قانون حمایت خانواده مصوب ۲۷/۱۱/۱۳۹۳ به تدریج شعب تخصصی دادگاه خانواده را فعال سازد؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
اولاً، به موجب رأی وحدت رویه شماره ۷۶۹ مورخ ۲۶/۴/۱۳۹۷ هیأت عمومی دیوان عالی کشور: «مطابق بند سوم اصل بیست و یکم قانون اساسی و ماده یک قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ ایجاد دادگاه صالح برای حفظ کیان خانواده ضرورت دارد و تشکیل آن با رعایت ضوابط قانونی به قوه قضاییه محول شده است و چون موارد صلاحیت دادگاه خانواده در ماده ۴ این قانون صراحتاً بیان شده است؛ لذا این دادگاه که با رعایت ترتیبات معین قانونی تشکیل می‌شود دادگاه اختصاصی محسوب می‌گردد و صلاحیت آن نسبت به دادگاه‌های عمومی، ذاتی است ...». همچنین در رأی وحدت رویه شماره ۷۷۳ مورخ ۲۰/۹/۱۳۹۷ همین مرجع، بر ذاتی بودن صلاحیت دادگاه خانواده تأکید شده است.
ثانیاً، مطابق تبصره یک ماده یک قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، صرفاً در حوزه قضایی شهرستان که دادگاه خانواده تشکیل نشده است، دادگاه عمومی حقوقی مستقر در آن حوزه می‌تواند با رعایت تشریفات مربوط و مقررات این قانون، به امور و دعاوی خانوادگی رسیدگی کند؛ مشابه همین حکم (با استثناء نمودن دعاوی راجع به اصل نکاح و انحلال آن) در تبصره ۲ ماده یک قانون پیش‌گفته، برای دادگاه بخش که در حوزه آن دادگاه خانواده تشکیل نشده، پیش‌بینی شده است. با توجه به مراتب پیش‌گفته، به محض تشکیل دادگاه خانواده در یک حوزه قضایی، دادگاه حقوقی عمومی (حتی اگر پیش از آن، از باب تقسیم کار، رسیدگی به امور و دعاوی خانوادگی را بر عهده داشته و جانشین دادگاه خانواده محسوب می‌شده‌ است)، صلاحیت ذاتی برای رسیدگی به این دسته از امور و دعاوی را نخواهد داشت.

محتوای مندرج در این قسمت توسط هوش مصنوعی تولید شده است.

چکیده نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۴۵

* صلاحیت ذاتی دادگاه خانواده:
- بر اساس رأی وحدت رویه شماره ۷۶۹ و ۷۷۳ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، صلاحیت دادگاه خانواده ذاتی است.
تشکیل دادگاه خانواده با رعایت ضوابط قانونی، ضرورت حفظ کیان خانواده را ایجاب می‌کند.

* سلب صلاحیت شعب عمومی حقوقی:
- به محض تشکیل دادگاه خانواده در یک حوزه قضایی، دادگاه حقوقی عمومی (حتی اگر قبلاً به دعاوی خانوادگی رسیدگی می‌کرده است) دیگر صلاحیت رسیدگی به این دسته از امور و دعاوی را نخواهد داشت.
- این موضوع حتی اگر دادگاه عمومی حقوقی پیش از آن، از باب تقسیم کار، جانشین دادگاه خانواده محسوب می‌شده است، صادق است.

* نحوه راه‌اندازی شعب دادگاه خانواده:
- بر اساس تبصره یک ماده یک قانون حمایت خانواده، صرفاً در حوزه قضایی شهرستان که دادگاه خانواده تشکیل نشده است، دادگاه عمومی حقوقی مستقر در آن حوزه می‌تواند به امور و دعاوی خانوادگی رسیدگی کند.
- قانونگذار به قوه قضاییه اجازه داده است که به تدریج شعب تخصصی دادگاه خانواده را فعال سازد و لزومی به راه‌اندازی همزمان تمامی شعب وجود ندارد.