نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۷۴ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۲۸

نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۷۴ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۲۸
موضوع : تعیین کیفیت صدور رأی (حضوری/غیابی) نسبت به صندوق تأمین خسارت‌های بدنی و قابلیت اعتراض به آراء محکومیت زیر ده درصد دیه کامل در دادگاه‌های صلح

تاریخ نظریه : ۱۴۰۴/۱۰/۲۸
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۴/۳۷۴
شماره پرونده : ۱۴۰۴-۱/۱-۳۷۴ح

استعلام :
۱- در پرونده‌های متعددی نماینده صندوق تأمین خسارت‌های بدنی در جلسه رسیدگی حاضر نمی‌شود و این صندوق در اجرای ماده ۲۱ قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵ به پرداخت خسارت بدنی زیاندیدگان حوادث رانندگی محکوم می‌شود؛ در چنین مواردی، رأی دادگاه صلح نسبت به صندوق یادشده، حضوری است یا غیابی؟
۲- در هر یک از فروض محکومیت به پرداخت دیه کمتر یا بیشتر از ده درصد دیه کامل، آیا رأی دادگاه قابل تجدیدنظرخواهی یا واخواهی است؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
۱- اولاً، از جمع مفاد بندهای «الف» و «ب» ماده ۴ و ماده ۵۰ قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵ که مبتنی بر اصول دادرسی نیز می‌باشد، چنین مستفاد است که اگر زیان‌دیده بخواهد حسب مورد علیه بیمه گر یا صندوق تأمین خسارت‌های بدنی طرح دعوا کند، باید مسبب حادثه را نیز طرف دعوا قرار دهد؛ اما عکس قضیه صادق نیست؛ بدین توضیح که چنانچه زیان‌دیده بخواهد علیه مسبب حادثه طرح دعوا کند، طرف دعوا قرار دادن بیمه گر یا صندوق تأمین خسارت‌های بدنی لازم نیست؛ بنابراین دعوایی که به تنهایی علیه بیمه گر یا صندوق تأمین خسارت‌های بدنی و بدون طرف قرار دادن مسبب حادثه طرح شده باشد، به استناد بندهای «الف» و «ب» ماده ۴ یادشده قابلیت استماع ندارد؛ اما دعوایی که به تنهایی علیه مسبب حادثه مطرح شده است، با توجه به ماده ۵۰ قانون یاد شده قابلیت استماع دارد؛ اما حسب مورد بیمه گر یا صندوق تأمین خسارت‌های بدنی باید به عنوان مطلع دعوت شوند.
ثانیاً، چنانچه در فرض سؤال با رعایت بند پیش‌گفته، ‌دعوا به طرفیت صندوق تأمین خسارت‌های بدنی و مسبب حادثه مطرح شده باشد،‌ حضوری یا غیابی بودن رأی صادره نسبت به صندوق مذکور تابع عمومات آیین دادرسی مدنی است.
۲- اولاً،‌ در صورت عدم طرح دعوا به طرفیت صندوق تأمین خسارت‌های بدنی، از آن‌جا که وفق ماده ۵۰ قانون یادشده برای مراجع قضایی تکالیفی مقرر شده است؛ از جمله این‌که صندوق تأمین خسارت‌های بدنی یا بیمه‌گر را در مواردی که طرف دعوا نیستند، از طرح دعوا علیه مسبب حادثه مطلع نموده و زمان تشکیل دادگاه را رسماً به آن‌ها اطلاع دهند؛ در این فرض بیمه‌گر یا صندوق یادشده طرف دعوا نیستند تا حضوری یا غیابی بودن رأی نسبت به آن‌ها مطرح شود؛ به همین سبب حق تجدیدنظرخواهی و واخواهی برای آن‌ها متصور نیست.
ثانیاً، با لحاظ توضیحات پیش‌گفته و نیز با توجه به بند «د» ماده ۱۱۳ قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳ و آیین‌نامه اجرایی این بند مصوب ۷/۲/۱۴۰۴ هیأت وزیران،‌ در صورت صدور رأی از سوی دادگاه صلح، اعتراض به رأی مشمول حکم مقرر در بند «ب» تبصره ۵ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ است.

محتوای مندرج در این قسمت توسط هوش مصنوعی تولید شده است.

چکیده:
این نظریه مشورتی به دو پرسش کلیدی در مورد آیین دادرسی دعاوی مربوط به صندوق تأمین خسارت‌های بدنی و آراء دادگاه‌های صلح پاسخ می‌دهد:
حضوری یا غیابی بودن رأی علیه صندوق: ابتدا تأکید می‌شود که بر اساس مواد ۴ و ۵۰ قانون بیمه اجباری شخص ثالث (۱۳۹۵)، طرح دعوا صرفاً علیه صندوق و بدون حضور خوانده اصلی (مسبب حادثه) قابل استماع نیست. اگر دعوا به صورت صحیح (به طرفیت هر دو) طرح شده باشد، حضوری یا غیابی بودن رأی نسبت به صندوق، تابع عمومات آیین دادرسی مدنی است (یعنی با توجه به احضار قانونی و حضور یا عدم حضور وی در جلسه دادرسی تعیین می‌شود). در مواردی که صندوق فقط به عنوان مطلع احضار شده و طرف دعوا نیست، بحث حضوری یا غیابی بودن رأی اساساً منتفی است.
قابلیت اعتراض (تجدیدنظر یا واخواهی) به آراء محکومیتی زیر ده درصد دیه: در این بخش نیز دو حالت تفکیک می‌شود:
اگر صندوق طرف دعوا نباشد، حقی برای تجدیدنظر یا واخواهی ندارد.
با توجه به قانون برنامه پنج‌ساله هفتم (۱۴۰۳) و آیین‌نامه اجرایی آن، اعتراض به آراء دادگاه‌های صلح (از جمله آراء مربوط به دیه) تابع مقررات شوراهای حل اختلاف است. بر اساس تبصره ۵ ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف (۱۴۰۲)، آرای این مراجع در مواردی مانند محکومیت‌های مالی زیر ده درصد دیه کامل، قطعی است و فقط در موارد خاصی مانند نقض قوانین یا رسیدگی خارج از صلاحیت، قابل اعتراض در مرجع بالاتر می‌باشد. بنابراین، آراء محکومیت به پرداخت دیه (چه کمتر و چه بیشتر از ده درصد) اگر از دادگاه صلح صادر شده باشد، عموماً قطعی محسوب می‌شود و راه‌های