نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۰۶ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۲۹
موضوع : تعیین تکلیف تغلیظ دیه در قتل عمدی زن توسط همسر و امکان تهاتر سهم‌الارث از مهریه با فاضل دیه
تاریخ نظریه : ۱۴۰۴/۱۰/۲۹
شماره نظریه : ۷/۱۴۰۴/۷۰۶
شماره پرونده : ۱۴۰۴-۲۵-۷۰۶ک
استعلام :
۱- در فرض قتل عمدی زن مسلمان در ماه حرام توسط همسر وی، آیا در هنگام پرداخت تفاضل، تغلیظ دیه زن مقتول و کسر از مبلغ تفاضل دیه امکانپذیر است؟
۲- در فرض اصرار اولیای دم (پدر و مادر مقتول) بر اجرای قصاص و مطالبه سهم‌الارث از مهریه فرزند خویش (زوجه مقتول) و محکومیت قطعی زوج (قاتل) به پرداخت مهریه به میزان سهم‌الارث اولیای دم، آیا می‌توان سهم‌الارث مذکور را با مبلغ تفاضل دیه تهاتر کرد؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
۱- با عنایت به قسمت اخیر ماده ۵۵۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و ماده ۳۶۰ قانون پیش‌گفته، در بزه قتل عمدی؛ که مجازات اصلی آن وفق مواد ۱۶ و ۳۸۱ این قانون قصاص نفس است، بحث از تغلیظ دیه ناظر به جایی است که اولیای دم، خواهان دریافت دیه به جای قصاص باشند یا مواردی که به علت عدم امکان قصاص یا عدم جواز آن، قصاص به دیه تبدیل می‌شود؛ بر این اساس، در فرض سؤال که اولیای دم پس از ثبوت حق قصاص در اجرای مواد ۳۶۰، ۳۸۲ و ۴۲۶ قانون پیش‌گفته در مقام اجرای قصاص نفس به پرداخت فاضل دیه مکلف هستند، بحث از تغلیظ دیه سالبه به انتفاء موضوع است و در نتیجه، محاسبه و کسر مبلغ تغلیظ دیه از مبلغ فاضل دیه، منتفی است.
۲- به موجب ماده ۴۳۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، چنانچه در موارد لزوم پرداخت فاضل دیه، مقتول یا صاحب حق قصاص، طلبی از مرتکب داشته باشد، این طلب با رضایت صاحب آن، هرچند بدون رضایت مرتکب، به عنوان فاضل دیه قابل محاسبه است؛ بنابراین در فرض سؤال، محاسبه مهریه مورد مطالبه اولیای دم از قاتل که راجع به آن حکم قطعی نیز صادر شده است، به عنوان فاضل دیه موافق قانون است و رضایت مرتکب شرط نیست.
محتوای مندرج در این قسمت توسط هوش مصنوعی تولید شده است.
چکیده:
این نظریه به دو پرسش درباره پیچیدگی‌های اجرای قصاص و دیه در قتل عمد زن مسلمان توسط شوهرش در ماه حرام پاسخ می‌دهد.
پاسخ به پرسش اول (تغلیظ دیه): آیا در چنین قتل عمدی که مجازات آن قصاص است، هنگام پرداخت فاضل دیه (تفاوت دیه زن و مرد که اولیای دم باید بپردازند تا قصاص اجرا شود) باید مبلغ تغلیظ دیه (افزایش دیه برای ماه‌های حرام) محاسبه و از آن کسر شود؟
پاسخ: خیر.
دلیل: طبق مواد ۳۶۰، ۳۸۲ و ۴۲۶ قانون مجازات اسلامی، تغلیظ دیه مربوط به مواردی است که اولیای دم دیه می‌خواهند یا قصاص ممکن نیست. در این مورد، چون اولیای دم بر قصاص اصرار دارند و فاضل دیه صرفاً مهیاساز اجرای قصاص است، موضوعی برای محاسبه تغلیظ دیه وجود ندارد. بنابراین، محاسبه و کسر آن از فاضل دیه منتفی است.
پاسخ به پرسش دوم (تهاتب طلب با فاضل دیه): اگر اولیای دم (پدر و مادر مقتول) هم بر قصاص پافشاری کنند و هم سهم‌الارث خود از مهریه دخترشان را از قاتل (شوهر) مطالبه نمایند و حکم قطعی پرداخت آن صادر شده باشد، آیا می‌توان این مهریه را با فاضل دیه‌ای که باید بپردازند تهاتر کرد؟
پاسخ: بله.
دلیل: مطابق ماده ۴۳۰ قانون مجازات اسلامی، اگر صاحب حق قصاص (اولیای دم) از مرتکب (قاتل) طلبی داشته باشد، این طلب با رضایت طلبکار (حتی بدون رضایت بدهکار) می‌تواند به عنوان فاضل دیه محاسبه شود. بنابراین، محاسبه مهریه‌ای که به نفع اولیای دم حکم قطعی دارد، به عنوان فاضل دیه موافق قانون است و نیاز به رضایت قاتل ندارد.
نتیجه نهایی:
در اجرای قصاص زن توسط همسرش، تغلیظ دیه ماه حرام در فاضل دیه محاسبه نمی‌شود.
سهم‌الارث اولیای دم از مهریه قابلیت تهاتر کامل با فاضل دیه را دارد و این امر تنها مستلزم رضایت اولیای دم است.
