آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور

آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور
مصوب 1400/02/28 با اصلاحات و الحاقات بعدی

در اجرای ماده 9 قانون تبدیل شورای سرپرستی زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور به سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور مصوب 1364، مواد 520، 528 و 646 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و با لحاظ سند تحول قضایی مصوب 1399/09/30، آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور به شرح زیر است.
❯ بخش اول - کلیات
❯ فصل اول - تعاریف، اصول و اهمّ تشکیلات

ماده 1
اصطلاحات و اختصارات به کار رفته در این آیین نامه به شرح زیر است:
الف - سازمان: سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور؛
ب - موسسه کیفری: که در این آیین نامه به اختصار «موسسه» نامیده می‌شود، واحدی زیرمجموعه سازمان است که متهم یا محکوم به دستور مرجع قضایی یا قانونی صلاحیت دار، بازداشت و یا برای تحمل محکومیت حبس با هدف اصلاح و تربیت و بازسازگاری اجتماعی در آن جا نگهداری می‌شود که انواع آن عبارت است از: زندان های بسته، نیمه‌باز، مرکز حرفه‌آموزی و اشتغال یا زندان باز، بازداشتگاه، اردوگاه کاردرمانی و کانون اصلاح و تربیت اطفال و نوجوانان؛
1- زندان بسته: زندان محصور با برج های دیده‌بانی که دارای دو پوسته یا حصار داخلی و خارجی و برخوردار از شرایط و ضوابط امنیتی و حفاظتی کامل است. در این نوع از زندان، خوابگاه، هواخوری، مکان فرهنگی، آموزشی و کارگاه های حرفه آموزی و اشتغال، همگی در پوسته داخلی قرار دارد؛
2- زندان نیمه‌باز: مکان محصوری است با حفاظت مناسب در حد فاصل حصار داخلی و خارجی زندان بسته، که در آنجا محکومان، در زمان معین و تحت نظارت مأمور مراقب مسلح، به کار گمارده می‌شوند و پس از خاتمه کار، مجدداً به خوابگاه گروهی یا اختصاصی بازگشت داده می‌شوند. این نوع زندان، بخشی از کارگاه های صنعتی، خدماتی، کشاورزی و عمرانی درون یا محوطه زندان بسته را نیز شامل می‌شود؛
3- بازداشتگاه: محل نگهداری موقت متهم تحت قرار تأمین کیفری که با دستور کتبی مقام قضایی یا قانونی صلاحیت دار، به آنجا معرفی شده و تحت مدیریت یا نظارت سازمان است و شامل بازداشتگاه های عمومی، امنیتی، انتظامی یا نظامی می‌باشد؛
4- اردوگاه کاردرمانی: محلی است برای نگهداری، اصلاح و تربیت محکومان جرایم مواد مخدر و روانگردان که در اجرای ماده 42 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر(مصوب1389)، تشکیل می‌شود؛
5 - کانون: کانون اصلاح و تربیت اطفال و نوجوانان، مرکز اقدامات تأمینی و تربیتی، برای نگهداری متهمان و محکومانی است که سن آن ها در زمان ارتکاب جرم تا هجده سال تمام شمسی می‌باشد؛
6 - (اصلاحی 29 /10/ 1400)– مركز حرفه آموزی ، تحصيل علوم و فنون و اشتغال يا زندان باز: يكي از اقسام ندامتگاه عمومی است كه محكومان به موجب رای دادگاه و يا با تصويب شورای طبقه بندی، با سپردن تأمين مناسب، محكوميت خود را در آن جا با حرفه آموزی ، تحصيل علوم و فنون يا اشتغال به كار در حوزه های صنعتی، خدماتی و كشاورزی مي گذرانند. اين اماكن بدون مأمور مراقب مسلح بوده و محكومان پس از اتمام ساعت كار، براي استراحت به خوابگاه گروهی درون ندامتگاه و يا بيرون از آن، كه تحت نظارت سازمان می باشد، باز می گردند؛
پ - ندامتگاه عمومی: مکان نگهداری عموم محکومان به تحمل حبس و دیگر الزامات قانونی (شامل زندان بسته، نیمه باز و مرکز حرفه آموزی) به جز مواردی که فرد باید در دیگر انواع موسسه های کیفری مانند اردوگاه کاردرمانی و کانون نگهداری شود.
ت - اندرزگاه: هر ندامتگاه، اردوگاه و بازداشتگاه، بر اساس ظرفیت اسمی آن، متشکل از یک یا چند اندرزگاه است که حسب مورد، زندانیان یا متهمان، در آن نگهداری و طبقه بندی می‌شوند؛
ث - قاضی اجرا: قاضی اجرای احکام کیفری یا هر مقام قضایی که وظیفه وی را انجام می دهد؛
ج - زندانی: محکومی که به دستور مرجع قضایی یا قانونی صلاحیت دار، در یکی از انواع موسسه های کیفری، نگهداری می‌شود.
چ - مددجو: متهم یا محکوم دارای سن کم تر از هجده سال تمام شمسی در زمان ارتکاب جرم که مطابق قانون و این آیین نامه باید در کانون نگهداری شود؛
ح - حالت خطرناک: وضعیت متهم یا محکومی است که پیشینه، ویژگی های روانشناختی، شخصیتی و رفتاری وی و ماهیت جرم یا جرائم ارتکابی یا کیفیت ارتکاب آن، او را در مظان ارتکاب جرایم خشن یا مهم در آینده قرار می دهد. تشخیص این امر به عهده شورای طبقه بندی است. (مصادیق جرایم خشن و مهم، مطابق با تعاریف مذکور در ماده یک دستورالعمل اجرائی کنترل مجرمان حرفه ای و سابقه دار مصوب 04/26/ 1397 می‌باشد.)
خ - پرونده وضعیت: پرونده ای است، متشکل از مجموعه اطلاعات مربوط به متهم بازداشتی، زندانی و یا مددجو که مشتمل بر بخشهای اجرای احکام، شخصیت، سلامت و مددکاری اجتماعی می‌باشد؛
د - پرونده رفتاری: پرونده ای است برای ثبت مجموعه اطلاعات مربوط به رفتارها و سوابق عملکردی متهم یا محکوم در طول مدت بازداشت یا حبس، از حیث انجام تکالیف و مشارکت در برنامه های اصلاح و تربیت موسسه؛
ذ - پرونده نظارتی: پرونده ای است جهت ثبت درخواست های زندانیان از قاضی اجرا (ناظر زندان) و همچنین ثبت پاسخ ها و تصمیمات اتخاذی مربوط و مدیریت مواعد و ارفاق های قانونی، که با مسئولیت قاضی اجرا تشکیل و تکمیل می‌شود؛
ر - طبقه بندی: تفکیک انواع موسسه های کیفری بر اساس جنس، سن، پیشینه کیفری، نوع اتهام متهمان و زندانیان، میزان مجازات آنها، ظرفیت پذیرش موسسه ها و نیازمندیهای هر استان و همچنین تقسیم بندی زندانیان در موسسه های کیفری بر مبنای منشاء یا علت اصلی ارتکاب جرم (مانند بیکاری، اعتیاد، اختلالات روانی و عادت) و با لحاظ پیشینه کیفری، وجود حالت خطرناک، شخصیت و پیشنهاد سامانه سجازا بر اساس نمره اعتباری حاصل از آخرین وضعیت رفتاری آنها، با هدف صیانت از شرایط جسمی و روانی آنان و تأمین مقدمات لازم برای اجرای برنامه های اصلاح و تربیت؛ مطابق با مصوبات و سیاستهای ابلاغی شورای مرکزی طبقه بندی؛
ز - نمره اعتباری: نمره ای است که به هر زندانی متناسب با انجام تکالیف و نتایج حاصله از شرکت در برنامه های اصلاحی و تربیتی تعلق می‌گیرد که موجب تعیین درجه اعتباری زندانی و بهره مندی وی از نهادهای ارفاقی از قبیل مرخصی، ملاقات حضوری، نظام نیمه آزادی، آزادی مشروط، تعلیق و آزادی تحت مراقبت الکترونیکی می‌شود.
ژ - امتیاز رفاهی: نوعی درآمد یا عائدی مجازی اختصاص یافته به محکوم در ازای اشتغال یا ارائه خدمات عام المنفعه و یا مشارکت در برنامه های اجرایی موسسه کیفری است که قابلیت هزینه کرد در موارد مشخص شده برای برخورداری از امور آموزشی، فرهنگی و رفاهی فوق العاده (بیشتر از حداقل سرانه‌ها) در موسسه را دارد؛
س - سامانه سجازا: «سامانه جامع اطلاعات زندانیان ایران»، سامانه ای است هوشمند با کمترین اعمال سلیقه شخصی، حاوی اطلاعات پرونده های وضعیت، رفتاری و نظارتی متهم یا محکوم، که طبقه بندی، برنامه اصلاح و تربیت، دریافت خدمات یا امور رفاهی درون زندان، مواعد قانونی، استفاده از ارفاق ها، اعمال محدودیت ها و تنبیهات و خدمات پس از خروج را برای هر یک از آنان در یک فرآیند مشخص از زمان ورود به موسسه تا یک سال پس از خروج، بررسی، تحلیل و به بخش های ذی ربط پیشنهاد می دهد.
ش - (اصلاحی 29 /10/ 1400)– انجمن: «انجمن حمايت از زندانيان» كه مؤسسه اي است غيرانتفاعي تحت نظارت دفتر اقدامات حمايتي سازمان، در راستاي حمايت مادي و معنوي از زندانيان نيازمند و خانواده آنها
ص - مرکز مراقبت: «مرکز خدمات اجتماعی و مراقبت بعد از خروج» که به عنوان زیرمجموعه دفتر اقدامات حمایتی سازمان، ضمن نظارت بر انجمن و مددکاران اجتماعی، حمایت از زندانیان آزاد شده واجد شرایط را بر عهده دارد؛
ض - بنیاد: «بنیاد تعاون زندانیان»، موسسه ای است غیر انتفاعی و دارای شخصیت حقوقی مستقل که با هماهنگی رئیس سازمان در راستای حرفه آموزی و اشتغال، ایجاد خدمات فرهنگی، ورزشی و رفاهی زندانیان، کمک به امرار معاش خانواده آنان و آزادی زندانیان با تعیین اولویت ها توسط سازمان، در چارچوب مفاد اساسنامه خود فعالیت می‌نماید.

ماده 2
(اصلاحی 29 /10/ 1400)– در اجرای تعاليم عاليه اسلام، اصول قانون اساسی ، سياست های كلی قضايی، ‌مقررات و قوانين موضوعه جمهوری اسلامی ايران و موازين حقوق بشر اسلامی و حقوق شهروندی، برنامه ها و اقدامات سازمان، در ارتباط با كليه بازداشت شدگان، زندانيان، خانواده های آنان و كاركنان سازمان، مبني بر رعايت اصول زير است:
الف - احترام به عزّت و کرامت انسانی و رعایت حقوق و آزادی های مشروع؛
ب - اتکا به تعلیم و تربیت دینی و ارائه الگوی سبک زندگی ایرانی اسلامی و تقویت روحیه خداپرستی، مهرورزی و ایثار؛
پ - تأمین امنیت، عدالت و اعمال منصفانه رویه های انضباطی بر اساس ضوابط و مقررات؛
ت - ارتقاء سطح سلامت جسمی و روانی و توانمندی فردی و اجتماعی؛
ث - توجه به وضعیت و شرایط سنی، جنسیتی، شخصیتی و نیازهای عمومی و متعارف افراد؛
ج - برخورداری تمام افراد از حقوق عادلانه، بدون تبعیض ناروا و عاری از هر گونه انحصار و فساد و فارغ از نژاد، جنس، سن، زبان، مذهب، ملیت، قومیت، نسب، طبقه اجتماعی، ثروت یا تمکن مالی و قدرت جسمی؛
چ - احترام به عقاید و حریم خصوصی اشخاص و حفظ محرمانگی اطلاعات؛
ح - شفافیت در امور و پاسخگویی در قبال مسئولیت ها؛
خ - بنا نهادن امور بر پایه «احترام و محبت» به عنوان اولین حلقه زنجیره اصلاح و تربیت و اهتمام ویژه بر «حرفه آموزی و اشتغال» به عنوان حلقه ضروری زنجیره مذکور؛
د - حمایت از زندانیان نیازمند و خانواده ایشان به منظور اصلاح و تربیت، جامعه پذیر شدن زندانی و بازگشت به زندگی شرافتمندانه؛
ذ - ارائه الگوهای رفتاری مثبت و سازنده از سوی کارکنان موسسه و انجام وظایف مطابق با موازین قانونی و اخلاق اسلامی و به روش حرفه ای، متعهدانه و منصفانه.

ماده 3
تأسیس، احداث و اداره کلیه موسسه های کیفری و تغییر محل آن از وظایف و اختیارات سازمان است. تشکیل زندان و بازداشتگاه اختصاصی توسط مراجع قضایی، اجرایی، امنیتی، نظامی و انتظامی ممنوع است.
تبصره 1- تأسیس و اداره بازداشتگاه های عمومی و نظامی مطابق مقررات این آیین نامه و بازداشتگاه های انتظامی و امنیتی مطابق آیین نامه های اختصاصی مربوط است و در موضوعاتی که آیین نامه های مذکور مسکوت است، مقررات این آیین نامه حاکم می‌باشد. تحت نظرگاه های ضابطان قضایی و بازداشتگاه های انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از شمول این آیین نامه خارج است.
تبصره 2- سازمان برنامه ریزی و اقدامات لازم را برای اعزام هیأت های بازرسی (در سطوح معاونان سازمان، مدیران کل ستادی و استانی و مسئولان واحد بازرسی زندان های هر استان) حداقل هر سه ماه یک بار از تمام بخش های بازداشتگاه های امنیتی، نظامی و انتظامی به عمل می آورد و نتایج حاصله از کل بازرسی های مربوط در سطح کشور را به رئیس قوه قضائیه گزارش نماید. مسئولان بازداشتگاه های مذکور موظفند حداکثر همکاری لازم را جهت اجرای مقررات، انجام بازرسی، پاسخ سریع به استعلامات مسئولان سازمان و مدیران کل زندان های سراسر کشور و همچنین ثبت فوری اطلاعات بازداشت شدگان در سامانه سجازا (با دسترسی محدود، صرفاً برای دادستان کل کشور، رئیس و معاون قضایی سازمان زندان ها، دادستان های مراکز استان و مدیران کل زندان ها) به عمل آورند. در غیر این صورت سازمان به قید فوریت ضمن انعکاس موضوع به رئیس قوه قضائیه و بالاترین مقام نهاد امنیتی، نظامی و یا انتظامی مربوط، حسب مورد نسبت به اعلام جرم علیه شخص یا اشخاص خاطی، تغییر مدیریت بازداشتگاه و یا تعطیلی آن مرکز اقدام نماید.

ماده 4
سازمان در سیاست گذاری ها و از جمله تدوین بخشنامه و دستورالعمل، مصالح مددجویان و زندانیان ناتوان و نیازمند به حمایت بیشتر از قبیل زنان و افراد دارای سن کمتر از هجده سال تمام شمسی، بیمار و سالمند را مورد نظر قرار می دهد و همچنین باید بر اساس نظر کارشناسان فنی و با استفاده از تجارب دیگر کشورها و با هدف رعایت اصل بازدارندگی مجازات حبس، تفکیک و طبقه بندی زندانیان، به حداقل رساندن تجمع زندانیان در کنار یکدیگر، بهره گیری از نظام نیمه آزادی و آزادی تحت نظارت سامانه های الکترونیکی، حفظ بهداشت فردی و عمومی، رعایت نظم و انضباط و کنترل زندانیان، الگوهای مناسبی را در امر ساخت و مدیریت موسسه های کیفری طراحی و اجرا کند.

ماده 5
سازمان در صورت تأمین اعتبار از سوی دولت باید نسبت به باز مهندسی معماری موسسه های تابعه متناسب با ویژگی های هر زندانی و طبقه بندی آن ها، با اهداف اصلاح محکومان و توسعه حرفه آموزی، کار و اشتغال زندانیان اقدام کند، به طوری که فضای آموزشی، فرهنگی، ورزشی و کارگاه های تولیدی نسبت به فضای خوابگاهی غلبه داشته باشد.

ماده 6
(اصلاحی 29 /10/ 1400)– سازمان ضمن مشورت با صاحب نظران قضايی، حوزوی و دانشگاهی، هر سه سال يك بار شاخص ها و استانداردهای زندان و زندان بانی مانند حداقل و حداكثر سرانه های اسكان، بهداشت و درمان، امور رفاهی و شاخص های اشتغال، اصلاح و تربيت، ايمنی و امنيت را متناسب با اصول طبقه بندی در هر يك از انواع مؤسسه های تابعه تعريف، تعيين و جهت تصويب به رئيس قوه قضاييه ارائه می نمايد.

ماده 7
اهمّ واحدهای موسسه کیفری به شرح زیر است:
الف - واحد امور قضایی: واحدی است مشتمل بر بخشهای پذیرش، تشخیص، اجرای احکام و مددکاری قضایی، به منظور پذیرش زندانی، تشکیل پرونده و ثبت اطلاعات اولیه، نظارت بر عملکرد سایر واحدها از حیث ثبت اطلاعات تخصصی و تکمیلی در بخشهای مختلف «پرونده وضعیت» اتخاذ تمهیدات لازم برای طبقه بندی و تفکیک زندانیان مطابق با مصوبات شورای طبقه بندی، به روزرسانی اطلاعات مربوط به وضعیت قضایی، محاسبه مدت و تقویم محکومیت در پرونده اجرای احکام و سامانه سجازا، معاضدت قضایی و اجرای دستورها و آراء قضایی در موسسه؛
ب - واحد آمار و فناوری اطلاعات: به منظور پشتیبانی و اداره سامانه سجازا و نظارت فنی بر ثبت صحیح کلیه اطلاعات از جمله اطلاعات پرونده وضعیت، پرونده رفتاری، برنامه اصلاح و تربیت، امتیاز رفاهی، نمره اعتباری، شکایات و اعتراضات زندانیان و همچنین آموزش کاربران، هوشمندسازی برنامه ها با استفاده از ابزارهای نوین، حفظ اطلاعات و تهیه آمار زندانیان و انعکاس به موقع گزارش به رئیس موسسه و امکان برقراری ارتباط سامانه ای با دیگر مراجع ذی ربط؛
پ - واحد اصلاح و تربیت: به منظور اجرای برنامه های اصلاح وتربیت، مدیریت و برنامه ریزی در امور آموزشی، فرهنگی، تربیتی، مذهبی، هنری، ورزشی، حرفه‌آموزی و اشتغال با هدف بازاجتماعی کردن، توانمندسازی زندانیان و حمایت مادی و معنوی از زندانیان نیازمند و خانوادههای آنان توسط مددکاران اجتماعی و همچنین مشارکت در تکمیل پرونده وضعیت و تهیه و به روزرسانی پرونده رفتاری؛
ت - واحد بهداشت و درمان: به منظور حفظ و تأمین سلامت جسمی، روانی و نیازهای پزشکی و دارویی زندانیان و همچنین نظارت بر بهداشت عمومی و فردی، بهداشت محیط، بهداشت حرفه ای و تغذیه و مشارکت در تکمیل پرونده وضعیت از حیث بخش های سلامت و شخصیت؛
ث - یگان حفاظت: به منظور تأمین امنیت و حفاظت از موسسه و اعزام زندانی در حوزه قضایی مربوط و سایر امور محوله، براساس دستورالعمل تشکیل یگان های حفاظت در دستگاههای اجرایی (مصوب1396/12/14)؛
ج - واحد حفاظت و اطلاعات: به منظور جمعآوری محرمانه اخبار و اطلاعات و بررسی گزارشهای دریافتی و نظارت بر رفتار کلیه کارکنان موسسه، برای تأمین امنیت موسسه و تضمین اجرای مقررات و صیانت از شأن و مسئولیت کارکنان موسسه و گزارش جرایم و تخلفات کشف شده طبق ضوابط؛
چ - واحد ارزیابی عملکرد، بازرسی و پاسخگویی به شکایات: به منظور بازرسی و نظارت بر اجرای مقررات در تمام واحدها، ارزیابی عملکرد کارکنان موسسه و بررسی، پیگیری و پاسخگویی به شکایات و همچنین گزارش جرایم و تخلفات کشف شده به نحو مستدل و مستند، جهت انعکاس به مراجع قضایی و یا هیأت رسیدگی به تخلفات اداری؛
تبصره - تأسیس واحدهای دیگری غیر از موارد مذکور در این ماده، از قبیل واحد مبارزه با مواد مخدر، واحد مشاوره و خدمات روانشناختی، واحد ترک اعتیاد (اعم از دولتی و غیر دولتی)، واحد مددکاری اجتماعی، واحد مددکاری قضایی و واحد اشتغال، متناسب با نیازها و در حدود امکانات، با تشخیص مدیرکل زندان های هر استان و تأیید دفتر برنامه ریزی، نوسازی و تحول اداری در ستاد سازمان است.

❯ فصل دوم - وظایف و اختیارات
❯ مبحث اول - قاضی اجرای احکام

ماده 8
علاوه بر وظایفی که در قانون آیین دادرسی کیفری و دیگر قوانین و مقررات، برای قاضی اجرای احکام پیش بینی شده است، انجام اقدام های زیر در خصوص زندانیان نیز به عهده قاضی اجرا است:
الف - شرکت در جلسات شورای طبقه بندی؛
ب - اظهار نظر فوری نسبت به موضوعات مطرح شده در شورای طبقه بندی و مصوبات شورای انضباطی؛
پ - بازدید برنامه ریزی شده به طور روزانه یا حداقل هفته ای دو نوبت از تمام سالن ها و اندرزگاه های موسسه به منظور ملاقات مستقیم و استماع اظهارات و بررسی وضعیت هر زندانی یا متهم بازداشتی و رسیدگی به درخواست های قانونی و مشکلات قضایی او و ابلاغ کتبی و سیستمی نتیجه اقدام حداکثر ظرف یک هفته به وی. کمیت وکیفیت بازرسی قضات و اسامی زندانیان ملاقات شده، با ذکر مشکلات یا درخواست های ابرازی، توسط مقام قضایی مربوط صورتجلسه و در پرونده نظارتی زندانی در سامانه سجازا ثبت و جهت درج در سوابق زندانی، تحویل مسئول واحد امور قضایی می‌شود.
ت - نظارت بر موسسه کیفری در امور راجع به حقوق قانونی زندانیان و متهمان بازداشتی؛
ث - نظارت بر انعقاد عقد نکاح و اجرای صیغه طلاق و تنظیم اسناد مربوط به قراردادها و تعهدات، در موسسه که یک طرف آن متهم یا زندانی است، پس از هماهنگی با مقام قضایی مربوط و به وسیله یکی از سردفتران اسناد رسمی یا ازدواج و طلاق، معرفی شده از سوی اداره ثبت اسناد محل؛
ج - اظهار نظر ظرف یکهفته درباره متهمان و محکومان واجد شرایط استفاده از ارفاق های قانونی از قبیل عفو، آزادی مشروط، آزادی تحت نظارت سامانه های الکترونیکی، نظام نیمه آزادی و بررسی ادعای توبه و پیگیری مقتضی در مراجع قضایی و اعلام نتیجه به موسسه، پس از ثبت در سامانه مربوط؛
چ - نظارت بر اعزام زندانی به خارج از موسسه و عودت وی؛
ح - اتخاذ تصمیم درباره محکومان سالمند، مبتلایان به بیماریهای روانی، جسمی و همچنین دیگر محکومان نیازمند به مراقبت و توجه ویژه از قبیل صدور دستور اعزام به پزشکی قانونی، بستری شدن آن ها در مراکز درمانی، صدور دستور تعویق اجرا و یا پیشنهاد تبدیل مجازات، بر اساس ضوابط و مقررات؛
خ - صدور مجوز خروج زندانی بیمار از موسسه به منظور معالجه و درمان به استثناء موارد اورژانسی و اضطراری که موسسه رأساً اقدام می کند؛
د - اظهار نظر ظرف سه روز و اخذ تأمین مناسب برای اعزام زندانی به مرخصی و همچنین اخذ تأمین برای زندانیان شاغل در مراکز حرفه‌آموزی و اشتغال یا زندان باز، پس از تصویب شورای طبقه بندی و اعلام مراتب به موسسه، از طریق ثبت در پرونده نظارتی؛
ذ - اقدام های قانونی به منظور ضبط تأمین اخذ شده برای اعطای مرخصی و اشتغال، صدور دستور دستگیری زندانی فراری و یا زندانیانی که پس از خاتمه مرخصی یا در حین اشتغال در خارج از زندان یا مراکز حرفه آموزی و اشتغال، مرتکب غیبت شده اند و همچنین گزارش غیبت زندانی به دادستان و قاضی اجرای احکام دادسرا و اعلام نتیجه اقدام های صورت گرفته به موسسه به منظور ثبت در سابقه زندانی؛
ر - نظارت بر وضعیت متهمان تحت قرار، از حیث رعایت مواعد قانونی، بازنگری در قرار تأمین و ارائه گزارش ماهانه به مراجع قضایی و نظارتی؛
ز - اجرای تکلیف مقرر در ماده 491 قانون آیین دادرسی کیفری؛
تبصره 1- چنانچه قاضی اجرای احکام در راستای تکالیف خود با قرارها و احکام نامتناسب منجر به بازداشت مواجه شود، مراتب را به دادستان اعلام می کند.
تبصره 2- به منظور ثبت درخواست های زندانیان از قاضی اجرا (ناظر زندان) و همچنین ثبت پاسخ ها و تصمیمات اتخاذی مربوط و مدیریت هوشمند مواعد و ارفاق های قانونی، در سامانه سجازا، برای هر زندانی پرونده ای تحت عنوان «پرونده نظارتی» با مسئولیت قاضی اجرا تشکیل می‌شود.

❯ مبحث دوم - مدیران موسسه

ماده 9
اهمّ وظایف «رئیس موسسه کیفری»، به شرح زیر است:
الف - اجرای قوانین، آیین نامه ها و دیگر مقررات مربوط و دستورهای سلسله مراتب سازمانی و مقام های قضایی یا قانونی صلاحیت دار و نظارت بر همه بخش ها و فرآیندهای تحت امر در موسسه؛
ب - اجرای تصمیمات شوراهای طبقه بندی و انضباطی؛
پ - همکاری، مساعدت و نظارت بر اجرای برنامه های بنیاد، انجمن و ستاد دیه؛
ت - نظارت بر عملکرد کارکنان موسسه از حیث رعایت حقوق زندانیان و نحوه رفتار آن ها با زندانیان و خانواده های آنان و پاسخگویی در قبال اعتراضات و درخواست های دریافتی؛
ث - تأمین امنیت و محافظت از موسسه و زندانیان و اتخاذ تمهیدات لازم برای پیش گیری از وقوع تخلفات و جرائم در موسسه و جلوگیری از فرار زندانیان و همچنین جلوگیری از ورود اشیای ممنوعه و مواد مخدر به موسسه؛
ج - برنامه ریزی، مدیریت و نظارت بر آموزش، اصلاح و تربیت، تأمین سلامت، بهداشت، تغذیه، تربیت بدنی و تفریحات سالم زندانیان؛
چ - اتخاذ تمهیدات لازم برای توسعه اشتغال زندانیان و نظارت بر مراکز اشتغال مربوط و همچنین اتخاذ تصمیم در خصوص حرفه آموزی و اشتغال در زندان بسته اعم از اشتغال در کارگاه های داخلی و یا اشتغال نشسته در خوابگاه های موسسه؛
ح - گزارش فوری تخلف یا جرایم ارتکابی توسط زندانیان و موارد فوت، خودکشی و خودزنی در موسسه به سلسله مراتب سازمانی و حسب مورد به دادستان یا رئیس حوزه قضایی بخش؛
خ - بهرهمندی از سامانه های الکترونیکی و فناوری های نوین در اداره امور موسسه و به ویژه کنترل زندانیان، آمار و اطلاعات، مکاتبات و ثبت سوابق و اتخاذ تدابیر لازم در جهت توسعه و بهروز رسانی سامانه‌ها؛
د - نظارت بر وضعیت عمومی و فردی زندانیان و رسیدگی به امور آنان و نظارت بر اجرای برنامه های روزانه، آمارگیری از زندانیان، کنترل دفتر ثبت وقایع و تهیه و ارسال گزارش روزانه آمارهای مذکور برای مقامهای ذی ربط؛
ذ - جذب کمک های مردمی با اجرای برنامه های انگیزشی و استفاده از ظرفیت تشکل های مردمنهاد در زمینه های مختلف از قبیل مالی، معاضدتی، فرهنگی، حرفه آموزی، اشتغال و اصلاح و تربیت و تأمین ویا ارتقای زیرساخت های عمرانی با هدف بهبود امور زندان، تأمین نیازهای زندانیان، مساعدت به آن ها یا خانواده هایشان حسب دستورالعمل سازمان؛
ر - راه اندازی تارنما یا سامانه الکترونیکی مختص موسسه با همکاری و هماهنگی دفتر آمار و فناوری اطلاعات سازمان، برای اطلاع رسانی عمومی، جلب مشارکت و همکاری تشکل های مردم نهاد ونهادهای حمایتی، ارتقاء نظام پاسخگویی و ارائه خدمات الکترونیکی و معاضدت قضایی و اجتماعی به خانواده زندانیان.
تبصره 1- رئیس اندرزگاه نیز مطابق با اختیارات و وظایف تفویضی، مسئولیت های رئیس موسسه را در محدوده اندرزگاه بر عهده دارد.
تبصره 2- رئیس موسسه حقوق متهمان بازداشتی را با رعایت حداکثر استانداردها، تأمین می‌نماید.

ماده 10
رئیس موسسه با موافقت مدیرکل زندان های استان، برای زمانی که در مرخصی یا مأموریت است، یکی از معاونان خود را به عنوان جانشین و برای روزهای تعطیل و ساعات خارج از وقت اداری، حداقل سه نفر را ترجیحاً از میان روسای اندرزگاهها، مراقبان مسئول و یا افسر نگهبان به عنوان جانشین خود تعیین می کند تا به صورت نوبتکاری انجام وظیفه نمایند.

ماده 11
در اجرای ماده 30 قانون آیین دادرسی کیفری، تمام روسا، معاونان و مأموران موسسه ها که وظیفه ضابطیت را برعهده دارند، از سوی سازمان جهت طی دوره آموزشی لازم و اخذ کارت ضابطیت به دادستان مربوط معرفی می‌شوند. روسا، معاونان و مأموران موسسه ها که دارای کارت ضابطیت هستند، در اجرای قرارهای صادرشده و احکام حبس در موسسه، مطابق احکام یا دستور مقام قضایی اقدام می نمایند. چنانچه متهمان یا محکومان از بازداشتگاه یا زندان های بسته و نیمه باز و یا حین اعزام و بدرقه فرار کنند و یا مرتکب جرمی شوند، رئیس، معاونان و مأموران موسسه با رعایت مقررات قانون آیین دادرسی کیفری به عنوان ضابط خاص انجام وظیفه میکنند.

ماده 12
در هر موسسه «مراقب مسئول» زیر نظر رئیس موسسه و یا رئیس اندرزگاه انجام وظیفه می کند. اهمّ وظایف مراقب مسئول در موسسه به شرح زیر است:
الف - سرشماری و تهیه آمار زندانیان و ثبت موارد آزادی، جابجایی و انتقال زندانیان و تحویل گرفتن زندانیان جدید؛
ب - نظارت و کنترل ورود و خروج زندانیان و ثبت وقایع و گزارش فوری حوادث و رویدادها از قبیل قانون شکنی، درگیری و نزاع، اغتشاش، تجمع غیر عادی، قدرتنمایی، بهرهکشی و اجیرکردن دیگران، قماربازی، ایجاد سر و صدا و بینظمی، اعتصاب غذا، فرار، خودزنی، خودکشی، بیماری و فوت زندانی به مقام مافوق؛
پ - نظارت بر تحویل و تحول نوبت کاری و جابجایی کارکنان داخل اندرزگاه و تنظیم لوح نگهبانی نوبت کاری مراقبان داخل اندرزگاه؛
ت - نظارت بر اعزام زندانیان به مراجع و مراکزی مانند بهداری، سالن ملاقات، واحد اصلاح و تربیت و کارگاه های حرفه آموزی و اشتغال و انجام هماهنگی و مراقبتهای لازم؛
ث - دریافت درخواست های قانونی زندانیان، رسیدگی به این درخواستها، گزارش آن به مقام مافوق و اعلام نتیجه به زندانی؛
ج - نظارت بر امر توزیع خوراک، پوشاک، مواد غذایی، لوازم بهداشتی و ارائه خدمات رفاهی و فروشگاهها؛
چ - کنترل و پیشگیری از هر گونه تخلف در درون اندرزگاه و نظارت بر تقسیم کار عادلانه بین زندانیان؛
ح - بازرسی و کنترل تمام بخشهای اندرزگاه، اعم از بازرسی نوبهای و سرزده به ویژه در شب به همراه مأموران یگان و همچنین نظارت از طریق تجهیزات و دوربینهای مداربسته؛
خ - نظارت بر عملکرد مراقبان و دیگر کارکنان اندرزگاه؛
د - انجام وظایف رئیس اندرزگاه در غیاب وی؛
ذ - نظارت بر اجرای برنامه روزانه زندانیان؛
ر - همکاری و تبادل اطلاعات با فرمانده یگان حفاظت در امور مربوط به تأمین امنیت موسسه؛
ز - انجام دیگر امور ارجاعی طبق دستور مافوق و شرح وظایف سازمانی.

ماده 13
وظایف دیگر مسئولان و کارکنان موسسه بر اساس شرح وظایف پست سازمانی مصوب و امور محوله از سوی مقام مافوق است.

❯ مبحث سوم - یگان حفاظت

ماده 14
یگان حفاظت سازمان، وظیفه حفاظت فیزیکی از موسسه های تابعه، اعزام زندانیان، استقرار نظم و تأمین امنیت، پیشگیری و جلوگیری از فرار زندانی، کنترل هرگونه اغتشاش، شورش یا اقدامهای مخل امنیت و همچنین آموزش و مدیریت پاسیاران و سربازان و دیگر نیروهای تحت امر را بر عهده دارد. اعزام خارج از حوزه قضایی تا تأمین نیروهای مورد نیاز و استقرار کامل یگان یادشده، با هماهنگی سازمان، توسط نیروهای انتظامی صورت می‌گیرد.

ماده 15
مسئولیت اداره یگان حفاظت بر عهده رئیس سازمان است؛ این امر مانع از نظارت تخصصی ناجا (انتظامی و حفاظتی) بر یگان نیست.

ماده 16
اهم وظایف فرمانده یگان حفاظت موسسه به شرح زیر است:
الف - تهیه و تنظیم برنامه های حفاظت فیزیکی و نظم و امنیت موسسه در چارچوب دستورالعمل های ابلاغی و پیش بینی وسایل، امکانات و نیروی انسانی مورد نیاز؛
ب - نظارت مستمر بر امور حفاظت فیزیکی و برقراری نظم و امنیت موسسه و محوطه پیرامونی، بررسی دفتر وقایع، رسیدگی به گزارشهای رسیده از اتفاقات، تأیید لوحه نگهبانی و پاسداری و گزارش امور به مقامات مافوق؛
پ - برنامه ریزی و نظارت برای کنترل ورود و خروج و بازرسی از تمامی وسایل نقلیه، اشیاء و وسایلی که به موسسه وارد یا از آن خارج می‌شود و ثبت وقایع مربوط؛
ت - برنامه ریزی و نظارت بر ورود و خروج مراجعان و بازرسی بدنی دقیق از زندانیان، کارکنان و مراجعان به هنگام ورود به موسسه یا خروج از آن به نحوی که اقلام ممنوع وارد یا خارج نشود؛
ث - نظارت بر حضور و غیاب کارکنان یگان و نیروهای وظیفه در نوبت کاری یگان، امور نگهبانی و گشتها؛
ج - بازدید و بررسی وضع ظاهری کارکنان یگان و نیروهای وظیفه به هنگام برگزاری مراسم صبحگاهی و حین انجام وظیفه و ارائه آموزش و تذکرات ضروری به آن ها و در صورت لزوم تنبیه انضباطی کارکنان و نیروهای وظیفه یگان مطابق مقررات حاکم؛
چ - برنامه ریزی و نظارت بر آموزش و تمرین کارکنان یگان نسبت به وظایف مقرر و اجرای طرحهای دفاعی، امنیتی و انضباطی موسسه؛
ح - بازدید مستمر از کلیه اماکن موسسه، بازرسی و تفتیش نوبه ای و موردی با هماهنگی رئیس موسسه از داخل سالن ها و اندرزگاه های آن موسسه جهت کشف اشیای ممنوعه و دستور جمع آوری اشیای زائد در محل، نظارت بر تجهیزات دوربین های مداربسته و عملکرد متصدیان آن، پست های نگهبانی و انبار سلاح، مهمات و تجهیزات و نظارت و کنترل امر تحویل سلاح و مهمات و استفاده صحیح از آن ها مطابق مقررات حاکم؛
خ - برنامه ریزی و هماهنگی در مورد نحوه اعزام و انتقال زندانیان و یا متهمان بازداشتی به مراجع قضایی و دیگر مراجع قانونی توسط مأموران ناجا و یا کارکنان یگان حفاظت سازمان؛
د - ابلاغ دستور مقامات مافوق و بخشنامه های اداری و انتظامی به مأموران مربوط و نظارت بر حسن اجرای آنها؛
ذ - انجام دیگر امور ارجاعی طبق دستور مافوق و شرح وظایف سازمانی.
تبصره - مقامهای رسمی به تشخیص رئیس موسسه و همچنین مقامهای قضایی از اقدام موضوع بند«ت» مستثنی هستند.

ماده 17
افسر نگهبان موسسه تحت نظر فرمانده یگان حفاظت انجام وظیفه می کند. اهم وظایف افسر نگهبان به شرح زیر است:
الف - مطالعه وقایع ثبت شده در گذشته و پیگیری دستورهای صادره از سوی مقام مافوق و ارائه گزارش به مقام مذکور؛
ب - نظارت بر عوامل نگهبانی از قبیل کنترل حضور و غیاب آنها، تحویل اسلحه و مهمات؛
پ - نظارت بر امور نگهبانی و تحویل و تحول این امر و گزارش وقایع نوبت کاری قبلی و آخرین وضعیت موجود؛
ت - بازدید مستمر از عوامل نگهبانی و اماکن انتظامی؛
ث - نظارت بر وضعیت ظاهری کارکنان یگان حفاظت؛
ج - اجرای مراسم صبحگاه و شامگاه؛
چ - تنظیم و ثبت وقایع و گزارشهای نهایی در دفاتر و سامانه مربوط به صورت صحیح و بدون امکان تغییر و خط خوردگی مطابق دستورالعملهای صادره؛
ح - نظارت بر نحوه بازرسی در درب ورودی، درج اطلاعات زندانیان و مراجعان و بازرسی دقیق بدنی آن ها، ورود و خروج وسایل نقلیه و بازرسی آن ها بدون لحاظ هر گونه استثناء و همچنین بازرسی دیگر تجهیزات و جلوگیری از ورود اشیاء و اقلام ممنوع به موسسه و نظارت بر امر نگهداری اشیای امانی دریافتی از مراجعان، در محل صندوق یا کیسه اختصاصی با درج مشخصات یا کد صاحب اشیاء؛
خ - ارائه گزارش از وضعیت حفاظت فیزیکی موسسه در زمینه مشکلات، ایرادها و نقایص به رئیس موسسه و فرمانده یگان حفاظت و پیگیری تا رفع کامل این موارد؛
د - نظارت بر امور محوطه داخلی بین پوسته اول و دوم موسسه، مانند نظافت کلیه اماکن انتظامی و اطمینان از نبود ضعف حفاظتی در ساختمان و تأسیسات؛
ذ - گزارش فوری حوادث و رویدادهای داخل موسسه به مقام مافوق؛
ر - عهدهدار شدن امور در غیاب رئیس و جانشین موسسه در صورت تفویض اختیار؛
ز - کنترل و نظارت بر عملکرد دوربینهای مداربسته؛
ژ - انجام دیگر امور ارجاعی طبق دستور مقام مافوق و شرح وظایف سازمانی.
تبصره - کلیه نیروهای یگان حفاظت در زمان نگهبانی یا اعزام و انتقال زندانی، به دلیل ملاحظات امنیتی باید از رفتارهای زیر اجتناب نمایند: ترک نگهبانی، خوابیدن، غذا خوردن، استعمال دخانیات، صحبت کردن با زندانی و انجام افعالی که باعث انصراف خاطر آنان ازخدمت و مراقبت از زندانیان در تکالیف مقرره شود. نگهبانان باید همیشه مجهز و ملبس به لباس رسمی و تمیز و مرتب بوده و مواقعی که در داخل موسسه ها مأموریت داشته باشند، بدون اسلحه انجام وظیفه نمایند.

ماده 18
(اصلاحي 29/ 10/ 1400)– كاركنان يگان حفاظت به جز كاركنان مأمور به خدمت از نيروهای مسلح جمهوری اسلامی ايران در ارتباط با ضوابط اداری، مالی و استخدامی تابع قوانين و مقررات و آيين نامه های مربوط سازمان هستند. كليه كاركنان اين يگان در راستای وظايف حفاظتی، انتظامی و به كارگيری سلاح، مهمات و تجهيزات انتظامی تابع آيين نامه انضباطی نيروهای مسلح جمهوری اسلامی ايران و تحت امر فرمانده يگان حفاظت سازمان هستند. به تخلفات كاركنان اين يگان، به جز موارد مذكور در اين ماده، در هيأت رسيدگی به تخلفات اداری كاركنان سازمان رسيدگی می شود.

ماده 19
ضابطان دادگستری مکلفاند در مواقع اضطراری با درخواست موسسه و هماهنگی با مقام قضایی ذی ربط، همکاری لازم را با یگان حفاظت موسسه به عمل آورند.

❯ مبحث چهارم - واحد امور قضایی موسسه

ماده 20
اهم وظایف مسئول واحد امور قضایی موسسه به شرح زیر است:
الف - مدیریت و نظارت بر اجرای فرایند پذیرش زندانی؛
ب - ثبت اطلاعات مربوط به وضعیت قضایی زندانی و یا نظارت بر ثبت این اطلاعات از سوی مددکاران قضایی یا کارشناسان اجرای احکام موسسه؛
پ - ثبت و یا نظارت بر ورود سیستمی اطلاعات قرارها، احکام، اوراق و دستورات قضایی از سامانه های قوه قضاییه به سامانه سجازا و درج اوراق قضایی در پرونده مربوط، به روزرسانی و تطبیق اطلاعات سامانه و پرونده زندانی با وضعیت وی، خلاصه نویسی، اسکن و برگ شماری اوراق پرونده کاغذی و تکمیل پرونده الکترونیکی؛
ت - نظارت بر مدیریت بخش تشخیص موسسه و کیفیت تکمیل اطلاعات پرونده وضعیت زندانی توسط واحدهای ذی ربط؛
ث - (اصلاحي 29/ 10/ 1400)– تهيه خلاصه گزارش از وضعيت قضايی زندانی به منظور بهره برداری در جلسات شوراهای طبقه بندی و انضباطی
ج - پیگیری درخواست های قانونی زندانی ازجمله تقاضای انتقال به زندان محل اقامتگاه و همچنین نظارت بر عملکرد مددکاران قضایی در راستای اعمال به موقع معاضدت قضایی و ارفاق های قانونی و حسب مورد انعکاس به شورای طبقه بندی و مراجع قضایی؛
چ - ابلاغ به موقع دادنامه، احضاریه، اخطاریه و دیگر اوراق قضایی یا اداری به زندانی و ارسال نتیجه ابلاغ به مرجع قضایی، مطابق قوانین و مقررات؛
ح - اجرای فوری دستورهای قضایی از قبیل دستورهای راجع به حبس، حبس بدل از جزای نقدی یا ناشی از محکومیت های مالی، عفو و تخفیف مجازات، آزادی مشروط و یا تعلیق و توقف اجرای حکم؛
خ - نظارت بر اعمال تقویم و ثبت محکومیت ها در پرونده الکترونیکی و آزادی بهموقع زندانی و در صورت لزوم پیگیری از طریق مراجع قضایی؛
د - پیگیری وضعیت قضایی متهمان و محکومان دارای محکومیت غیر قطعی، از طریق مکاتبه با مراجع قضایی در خصوص رعایت مواعد قانونی برای بازنگری در قرار تأمین؛
ذ - گزارش اجرای محکومیت یا اعلام آزادی به مراجع ذی ربط و درخواست رفع ابهامات مربوط به اجرا از قاضی اجرا و اعلام محکومیت های متعدد به منظور اعمال مقررات تعدد؛
ر - فراهم کردن مقدمات لازم برای اعزام به موقع زندانی به مراجع قضایی، قانونی، درمانی، پزشکی قانونی و یا محل اجرای مجازات، خروج زندانی از موسسه و تحویل به مراجع انتظامی یا اطلاعاتی و نظارت و پیگیری عودت زندانی به موسسه در مواعد مقرر؛
ز - همکاری با بهداری در امور مربوط به زندانی بیمار و گزارش وضعیت وی به مقام مافوق؛
ژ - فراهم کردن تمهیدهای لازم به منظور دسترسی متهم به کفیل یا وثیقه‌گذار، در وقت اداری و یا خارج از آن. در این موارد واحد کشیک قضایی مستقر در موسسه باید حتی‌المقدور بدون مطالبه پرونده اقدام کند.
س - نظارت بر حضور کارشناسان اجرای احکام یا مددکاران قضایی به صورت نوبتکاری شبانه‌روزی در خارج از ساعات اداری و روزهای تعطیل، جهت ارائه خدمات مستمر در واحد امور قضایی موسسه در موارد فوری و ضروری.
تبصره - چنانچه مسئول واحد امور قضایی در راستای تکالیف خود با حکم یا قرار غیر قانونی یا نامتناسب منجر به بازداشت و یا دستور قضایی مغایر با سیاستهای مصوب شورای مرکزی طبقه بندی ویا مغایر با مصوبات شورای طبقه بندی مواجه شود، مراتب را به رئیس موسسه اعلام می کند.

ماده 21
«پرونده اجرای احکام» هر زندانی یا متهم بازداشتی، شامل اطلاعات زیر است:
اطلاعات سجلی، کد ملی، تصویر چهره زندانی، آدرس محل سکونت و کدپستی آن، نشانی و تلفن محل اقامت والدین یا یکی از بستگان درجه یک، برگ قرار یا محکومیت، صورتجلسه لباس و اشیاء زندانی، رسید تحویل زندانی، اعلام بازداشتی به مرجع ذی ربط، مستندات و اطلاعات پرونده قضایی، مکاتبات زندان با مراجع مذکور، اطلاعات مربوط به درجه قانونی جرایم، انگشت‌نگاری، سوابق کیفری، تصویر آراء قضایی، ابلاغیه ها و دستورهای قضایی صادر شده، عنوان اتهامی، نوع محکومیت، نوع و میزان قرار تأمین کیفری، شماره قرار یا حکم و تاریخ آن، میزان مجازات و محکومیت مالی، تاریخ شروع بازداشت، ایام بازداشت قبلی، تاریخ آزادی، سوابق برخورداری از ارفاق‌ها و معاضدت قضایی، خلاصه وضعیت آراء، سوابق مرخصی، غیبت از مرخصی، غیبت از محل اشتغال خارج از موسسه و صورتجلسات شورای طبقه بندی و شورای انضباطی و تصمیمات رئیس موسسه یا کمیته تخصصی اصلاح و تربیت در خصوص اجرای ماده 27 این آیین نامه و تبصره های آن؛

❯ فصل سوم - طبقه بندی زندانیان و شورای طبقه بندی

ماده 22
به منظور ایجاد رویه واحد در تفکیک و تخصیص زندان های هر استان، برنامه ریزی و نظارت در امر طبقه بندی زندانیان در چارچوب این آیین نامه، « شورای مرکزی طبقه بندی» با حضور دادستان کل کشور یا نماینده وی، رئیس سازمان، معاون قضایی، معاون اصلاح و تربیت و معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان، تشکیل میگردد. معاون اصلاح و تربیت سازمان به عنوان دبیر این شورا، برگزاری جلسات را حداقل برای هر سه ماه یکبار هماهنگ مینماید. هر یک از مدیران کل زندان های سراسر کشور به هنگام بررسی وضعیت طبقه بندی زندانیان استان مربوط، با هماهنگی قبلی در جلسات شورا شرکت میکنند.
تبصره - مصوبات این شورا برای اجرا، توسط دادستان کل کشور به دادستان‌های سراسر کشور و توسط رئیس سازمان به مدیران کل زندان ها ابلاغ و در سامانه سجازا ثبت می‌شود.

ماده 23
در هر موسسه، «شورای طبقه بندی» با ترکیب زیر و با حضور قاضی اجرا تشکیل می‌شود:
الف - قاضی اجرا (قاضی ناظر زندان) به عنوان رئیس شورا؛
ب - رئیس موسسه یا یکی از معاونان وی؛
پ - مسئول واحد امور قضایی موسسه یا یک نفر از مددکاران قضایی به عنوان دبیر شورا؛
ت - رئیس اندرزگاه مربوط؛
ث (اصلاحي 29/ 10/ 1400)– مسئول واحد اصلاح و تربيت و يا احد از مددكاران اجتماعی يا كارشناسان فرهنگی موسسه به انتخاب وی
ج - مسئول واحد حفاظت و اطلاعات موسسه؛
چ - مسئول واحد بهداشت و درمان و یا روانشناس موسسه.

ماده 24
وظایف شورای طبقه بندی به شرح زیر است:
الف - اتخاذ تصمیمات کلی برای تفکیک و طبقه بندی برای متهمان و محکومان جدیدالورود، با رعایت مصوبات شورای مرکزی طبقه بندی و همچنین اتخاذ تصمیم موردی در خصوص مواردی که رئیس موسسه با پیشنهاد سامانه سجازا برای طبقه بندی مخالفت کرده و یا در مواردی که زندانی اعتراض نموده است ؛
ب - اتخاذ تمهیدات و تدابیر لازم برای اجرای سیاستها و دستورالعملهای ابلاغی از سوی سازمان در خصوص سطح امور رفاهی و خصوصیات تفصیلی هر طبقه یا هر بخش از موسسه؛
پ - بررسی وضعیت زندانیان دارای شرایط انتقال به انواع موسسه های کیفری؛
ت - بررسی درخواست های مرخصی زندانیان؛
ث - بررسی درخواست های اشتغال یا عدم اشتغال در زندان نیمه باز و همچنین در مراکز حرفه‌آموزی و اشتغال یا خارج از موسسه که تحت نظارت سازمان است؛
ج - بررسی ادعای توبه متهمان بازداشتی بر اساس گزارش مشروح مددکار اجتماعی یا یکی از روحانیون به انتخاب رئیس موسسه و همچنین بررسی ادعای توبه محکومان، مبتنی بر درجه اعتباری زندانی و صدور گواهی مستدل مبنی بر تنبه زندانی و مقرون به صحت بودن ادعای توبه وی، برای ارائه به مرجع قضایی مربوط؛
چ - پیشنهاد و اظهار نظر نسبت به درخواست آزادی مشروط، تعلیق اجرای مجازات، عفو و تخفیف مجازات محکوم؛
ح - پیشنهاد تبدیل مجازات حبس به نظام نیمه‌آزادی و یا آزادی تحت نظارت سامانه های الکترونیکی، موضوع مواد 56، 57 و 62 قانون مجازات اسلامی و ماده 553 قانون آیین دادرسی کیفری؛
تبصره 1- مصوبات این شورا با لحاظ پیشنهادهای سامانه سجازا و درجه اعتباری زندانی، مبتنی بر رأی اکثریت است و در سامانه سجازا ثبت و به زندانی ابلاغ می‌شود. اجرای این مصوبات، در خصوص طبقه بندی، انتقال، اشتغال خارج از زندان بسته و مرخصی زندانیان، منوط به موافقت قاضی اجرا است و در سایر موارد، رئیس موسسه مراتب را به همراه صورتجلسه مصوبه، جهت اتخاذ تصمیم قضایی، به واحد اجرای احکام دادسرا یا مرجع قضایی ذی ربط گزارش مینماید. صورتجلسات مذکور با درج تاریخ و بدون خط خوردگی تنظیم و امضاء کنندگان نام و نام خانوادگی، سمت و نظر خود را به صراحت اعلام می کنند.
تبصره 2- در صورتی که شورای طبقه بندی، درخواست طرح شده و یا پیشنهاد سامانه هوشمند سجازا را نپذیرفت، علت مخالفت را به طور کتبی و مستدل در سامانه مذکور و پرونده اجرای احکام ثبت می کند.
تبصره 3- سامانه براساس درصد پیشنهادهایی که توسط شورای طبقه بندی در هر موسسه تأیید نمی شود به صورت تصادفی درصدی از موارد عدم تأیید را جهت تحلیل و بررسی به مدیرکل زندان های استان ارجاع می دهد و او نتایج این بررسی را جهت اخذ تصمیمات مقتضی به معاون قضایی سازمان و دادستان مرکز استان اعلام می کند.

ماده 25
(اصلاحي 29/ 10/ 1400)– در مؤسسه هايی كه بيش از يك قاضی اجرا حضور دارد، انتخاب قاضی عضو شورا برعهده دادستان شهرستان مربوط است. در ندامتگاه عمومی و مؤسسه هايی كه از حوزه های مختلف قضايی يك استان، زندانی مي پذيرد، حسب مورد يكي از معاونان دادستان مركز استان با قضات اجرا، توسط دادستان مركز استان به عنوان سرپرست واحد نظارت و رئيس شورای طبقه بندی مؤسسه تعيين مي شود و در خصوص كليه امور مربوط به ارفاقات قانونی و درخواست های زندانيان تمام حوزه ها اتخاذ تصميم مي نمايند. اين امر مانع از نظارت دادستان های حوزه های قضايی مربوط به امور زندانيان آن حوزه نيست. در مؤسسه هايی كه جمعيت كيفری آن ها بيش از يك هزار نفر است، به ازای هر هزار نفر زندانی يك قاضی اجرا به صورت تمام وقت مستقر می شود.

ماده 26
جلسات شورای طبقه بندی در موسسه های دارای بیش از پانصد زندانی حداقل دو روز در هفته و در موسسه های دارای کمتر از این تعداد زندانی، حداقل یک روز در هفته به دعوت دبیر شورا تشکیل می‌شود. در هر حال شورای طبقه بندی باید حداکثر ظرف یکماه حسب گزارشهای رسیده یا تقاضای زندانیان، نسبت به هر یک از موضوعات مطرح، نفیاً یا اثباتاً تصمیم گیری مجدد نماید و باید نظر مکتوب و مستدل خود را به زندانی ابلاغ و در سامانه مذکور و پرونده اجرای احکام ثبت کند.

ماده 27
(اصلاحی 29/ 10/ 1400)– پس از تكميل پرونده وضعيت، رئيس مؤسسه، با رعايت مصوبات كلی شورای طبقه بندی و پيشنهاد سامانه سجازا، برای بهره مندی زندانيان از برنامه اصلاح و تربيت معيَن و مناسب، نسبت به تطبيق و ابلاغ طبقه هر زندانی و تفكيك و انتقال وي به بخش مربوط در مؤسسه، اقدام مي نمايد. چنانچه تصميم رييس مؤسسه مغاير با پيشنهاد سامانه سجازا باشد يا زندانی به تصميم رييس مؤسسه اعتراض نمايد، موضوع به شورای طبقه بندی ارجاع می شود.
تبصره 1- رئیس موسسه می‌تواند این وظیفه را به «کمیته تخصصی اصلاح و تربیت موسسه» تفویض نماید. این کمیته متشکل است از: مسئول واحد اصلاح و تربیت یا مسئول واحد فرهنگی موسسه و دو نفر کارشناس در زمینه های روانشناسی و علوم تربیتی با انتخاب رئیس موسسه.
تبصره 2- هر یک از متهمان بازداشتی و محکومان زندانی میتوانند ظرف یک‌هفته از تاریخ طبقه بندی و یا جداسازی، به تصمیم اتخاذ شده از سوی رئیس موسسه یا کمیته تخصصی اصلاح و تربیت، اعتراض نمایند. به اعتراضات مطروحه در اولین جلسه شورای طبقه بندی، حداکثر ظرف یک هفته رسیدگی و تعیین تکلیف می‌گردد.
تبصره 3- هرگونه تصمیم گیری برای تعیین یا تغییر طبقه بندی و تفکیک هر یک از زندانیان توسط شورای طبقه بندی یا رئیس موسسه و یا کمیته تخصصی اصلاح و تربیت، ضمن ابلاغ به زندانی، باید کتبی صورتجلسه و ضم پرونده اجرای احکام زندانی گردد و تصویر آن در پرونده رفتاری زندانی منعکس گردد.

ماده 28
زندانیان هر یک از موسسه های کیفری به جز کانون، در صورتی که به علت ارتکاب تخلف، در شورای انضباطی محکوم شوند و اخلاق و رفتار و سوابق آنان حکایت از وجود حالت خطرناک باشد، به تشخیص و تصویب شورای طبقه بندی در نوبت اول حداکثر به مدت ده روز و در نوبت دوم به مدت پانزده روز در محل جداگانه (عندالاقتضاء در اتاق های یک یا چند نفره) در آن موسسه نگهداری می‌شوند. اختصاص سالن جداگانه برای نگهداری این زندانیان بلامانع است.
تبصره - کلیه محکومان جرایم مواد مخدر و روانگردان در «اردوگاه های کاردرمانی»، نگهداری می‌شوند. در استان هایی که این اردوگاه ها تاکنون از سوی دولت احداث نگردیده است، این محکومان، مطابق با ضوابط این آیین نامه، در ندامتگاه های عمومی نگهداری می‌شوند.

ماده 29
رئیس موسسه و در غیاب وی بالاترین مقام مسئول در موسسه میتواند زندانیانی را که در نظم موسسه اخلال کردهاند، حداکثر به مدت 24 ساعت جداسازی و در اول وقت اداری مراتب را به شورای طبقه بندی و شورای انضباطی گزارش کند. شورای طبقه بندی بر اساس ماده 28 اتخاذ تصمیم می کند. وضعیت زندانیان یا متهمانی که به دلیل داشتن حالت خطرناک و یا اخلال در نظم عمومی و اذیت و آزار دیگر زندانیان، مطابق تصمیم شورای طبقه بندی موسسه، جداسازی شده و در محل جداگانه در موسسه نگهداری می‌شوند، بلافاصله به مسئول واحد بهداری و واحد مشاوره موسسه و حداکثر ظرف 24 ساعت به قاضی اجرا و دادستان شهرستان گزارش می‌شود. لازم است زندانی در این شرایط نیز به صورت روزانه از ملاقات با پزشک یا مسول بهداری، استحمام، کتاب خوانی، مشاوره روانشناس یا روحانی موسسه و همچنین از هواخوری (حداقل یک ساعت در روز) جدا از دیگران، بهره‌مند باشد.

ماده 30
زندانیان در حال تحمل محکومیت که به دلیل داشتن پرونده اتهامی دیگر تحت قرار می‌باشند (محکومان دارای قرار باز) در موسسه کیفری مربوط نگهداری می‌شوند، مگر آنکه طبق دستور صریح مقام قضایی صلاحیت دار، حضور آن ها برای مدت معین در نزدیکترین بازداشتگاه به مرجع قضایی، ضرورت داشته باشد.

ماده 31
نگهداری محکومان و متهمان در یک مکان ممنوع است. نگهداری متهمان در بازداشتگاه ها و زیر نظر سازمان صورت می‌گیرد. متهم بازداشتی حداکثر تا زمان صدور رأی دادگاه در بازداشتگاه عمومی نگهداری می‌شود، مگر آنکه به دستور مقام قضایی یا مطابق با مصوبات کلی شورای مرکزی طبقه بندی، نگهداری وی در بازداشتگاه امنیتی، نظامی و یا انتظامی که زیر نظر سازمان تشکیل شده و تحت نظارت سازمان می‌باشد، ضروری تشخیص داده شود. حضور محکومان در بازداشتگاه مطلقاً ممنوع است. متهم، زندانی محسوب نمی گردد و محل نگهداری او در هر حال حتی در قرنطینه یا واحد تشخیص و محوطه هواخوری باید جدا از محکومان باشد. تا هنگامی که بازداشتگاه های موضوع این آیین نامه ایجاد نشده است، در نزدیکترین موسسه، محل جداگانه و طبقه بندی شده‌ای برای نگهداری متهمان تحت قرار در نظر گرفته می‌شود. کلیه ضوابط و مقررات اداری، امنیتی، انضباطی، بهداشتی، درمانی، فرهنگی، مشاوره و مددکاری و اصول طبقه بندی مربوط به موسسه های کیفری، با رعایت حداکثری حقوق متهمان و حداقل محدودیت ها، در بازداشتگاه ها نیز حاکم است. بازداشتگاه ها باید از حیث امکانات و امور رفاهی، در مقایسه با زندان ها از حداکثر امکانات برخوردار باشند. به محض ابلاغ رأی یا برگ اعلام محکومیت اعم از قطعی و غیر قطعی، محکومٌ علیه حسب مورد از بازداشتگاه به ندامتگاه عمومی و یا اردوگاه کاردرمانی منتقل می‌شود.

ماده 32
سازمان می‌تواند برای ایجاد بازداشتگاه ها از ظرفیت بخش خصوصی و نهادهای عمومی غیر دولتی استفاده کند.

ماده 33
در هر یک از موسسه ها، ضمن رعایت مصوبات شورای طبقه بندی، در هر حال زندانیان زیر جدای از دیگر زندانیان نگهداری می‌شوند:
الف - محکومان دارای بیش از هجده سال تا بیست و پنج سال سن؛
ب - محکومان جرایم سیاسی؛
پ - محکومان روحانی و نظامی؛
ت - محکومان مالی در اجرای مواد 3 و 5 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب 1394؛
ث - محکومان اتباع خارجی تا حد امکان؛
ج - محکومان دارای ناتوانی جسمی، روانی یا اختلالهای هویت جنسیتی؛
چ - محکومان دارای بیماری های و اگیردار بر اساس دستورالعملهای معاونت سلامت، اصلاح و تربیت سازمان؛
تبصره 1- جداسازی موضوع این ماده به معنای نگهداری زندانی در بند انفرادی نیست و طبقه بندی باید به نحوی اجرا گردد که محکومان مشمول این ماده از همه حقوق خود بهره مند شوند.
تبصره 2- هرگونه اعمال سلیقه شخصی و یا نقض ضوابط فوق ممنوع است، مگر در موارد اضطراری و دارای فوریت، که در این صورت رئیس موسسه با احراز ضرورت، رأساً نسبت به جداسازی این دسته از زندانیان اقدام و در اولین فرصت مراتب را جهت اتخاذ تصمیم به شورای طبقه بندی و قاضی اجرا اعلام می کند.
تبصره 3- در اجرای تبصره 2 ماده 150 قانون مجازات اسلامی و پس از تأمین بودجه و نیروی انسانی متخصص، سازمان در حوزه قضایی مرکز استان، برای نگهداری افراد دارای اختلال روانی که فاقد مسئولیت کیفری هستند، مرکز اقدام تأمینی ایجاد می کند.
تبصره 4- جوانان بالای هجده سال که به هر علتی (جسمی، فکری و ظاهری) شرایط یا ظاهری متناسب با همسالان خود ندارند و کمتر از هجده سال به نظر میرسند، با تأیید مسئول بهداری یا روانشناس موسسه، در بخش جوانان کانون اصلاح و تربیت نگهداری می‌شوند. انتقال این افراد از بخش مذکور، صرفاً با توصیه پزشک موسسه و مصوبه شورای طبقه بندی صورت میپذیرد.

ماده 34
چنانچه ظرفیت و فضای فیزیکی فعلی موسسه، قابلیت اجرای مطلوب طرح طبقه بندی، بر اساس سیاست های ابلاغی شورای مرکزی طبقه بندی را نداشته باشد، مدیر موسسه با هماهنگی مدیرکل زندان های استان و دفتر فنی و عمرانی سازمان و با رعایت ضوابط و مقررات مربوط از طریق تغییر معماری، نسبت به اجرای طرح طبقه بندی اقدام می‌نماید.

ماده 35
جابجایی زندانی داخل موسسه، با رعایت مصوبات شورای طبقه بندی، در اختیار رئیس آن موسسه است. رئیس موسسه میتواند زندانیان شاغل در بخش خدمات موسسه را در خوابگاه جداگانه نگهداری کند.

ماده 36
شورای طبقه بندی در خصوص زندانیان سالمند و زندانیانی که به سبب ناتوانی جسمی و روانی یا داشتن اختلالهای هویت جنسیتی نیازمند نگهداری در شرایط و امکانات خاص هستند، بلافاصله ضمن اخذ نظر پزشک، تشکیل جلسه داده و اتخاذ تصمیم می کند و برنامه هایی متناسب با مشکلات و نیازهای آنان و منطبق با سیاستها و رویههای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را تنظیم و ابلاغ می کند. این زندانیان تا حد امکان جدای از دیگر زندانیان و یا در اتاق مستقل که مجهز به امکانات لازم است نگهداری می‌شوند. در این صورت زندانی حق شرکت در برنامه های روزانه و اصلاح و تربیت و هواخوری موسسه را دارد و از هر گونه اقدامی که تبعیض ناروا محسوب می‌شود نسبت به این گونه زندانیان باید اجتناب شود.
تبصره - در موارد اضطراری و دارای فوریت، رئیس موسسه با احراز ضرورت، رأساً نسبت به جداسازی این دسته از زندانیان از بدو پذیرش و تشخیص اقدام و در اولین فرصت مراتب را جهت اتخاذ تصمیم به شورای طبقه بندی اعلام می کند.

ماده 37
مصوبات شورای طبقه بندی هر موسسه در خصوص نحوه تفکیک بخشهای مختلف موسسه و طبقه بندی زندانیان و متهمان، باید در سامانه مربوط، ثبت و در تابلوی اعلانات همه اندرزگاهها نصب گردد. هرگونه تخطی از مقررات و ضوابط مربوط به طبقه بندی متهمان و محکومان، تخلف محسوب و مرتکب اعم از رئیس زندان، رئیس اندرزگاه و دیگر مدیرانی که مسئولیت نظارت بر این امر را دارند، مشمول تنبیهات اداری مذکور در ماده 9 قانون رسیدگی به تخلفات اداری می‌شوند.

❯ فصل چهارم - شورای انضباطی

ماده 38
در هر موسسه به منظور رسیدگی به تخلفات زندانیان، شورای انضباطی با ترکیب زیر تشکیل می‌شود:
الف - رئیس یا جانشین موسسه به عنوان رئیس شورا؛
ب - مسئول واحد امور قضایی موسسه؛
پ - مسئول واحد حفاظت و اطلاعات؛
ت - مسئول واحد اصلاح و تربیت یا یک نفر از مددکاران اجتماعی موسسه؛
ث - رئیس اندرزگاه و یا مراقب مسئول مربوط؛
ج - مسئول واحد بهداشت و درمان؛
چ - مسئول یا نماینده واحد بازرسی موسسه به عنوان دبیر شورا که امور اداری مصوبات شورا را نیز انجام خواهد داد.

ماده 39
جلسات شورای انضباطی حسب مورد به درخواست رئیس موسسه یا دبیر شورا تشکیل می‌شود.

ماده 40
ارتکاب هر یک از رفتارهای زیر توسط زندانی یا متهم بازداشتی ممنوع است و تخلف انضباطی محسوب می‌شود:
الف - هرگونه گفتار و رفتار مغایر با نظم و عفت عمومی یا متضمن توهین، افترا و تهدید.
ب - عدم اطاعت از دستورهای قانونی مسئولان، مراقبان و مأموران موسسه و عدم همکاری نسبت به بازرسی های موردی و گروهی در داخل کارگاهها، سالن ها و اتاقها؛
پ - روشن کردن آتش، نگهداری نفت، بنزین و دیگر مواد آتشزا و محترقه و لوازم برقی به جز رادیو، تلویزیون و یخچال و استفاده از چراغ های خوراک پزی بدون مجوز موسسه ؛
ت - استفاده از لباسهای ممنوع در داخل موسسه یا امتناع از پوشیدن لباس متحدالشکل زندانی یا عدم نصب اتیکت بر روی لباس در داخل یا هنگام اعزام به خارج از موسسه مگر در موارد استثنایی به شرح مذکور در ماده 73 این آیین‌نامه؛
ث - شکستن شیشه، تخریب دیوار، میخ زدن یا نوشتن روی دیوارها، نقاشی، ترسیم و الصاق عکس در آسایشگاه به جز عکس های متعارف مانند عکس والدین و فرزندان؛
ج - استنکاف کامل یا خودداری از شرکت در کلیه امور خدماتی و برنامه های فرهنگی، ورزشی، آموزشی، حرفه‌آموزی یا اشتغال در داخل موسسه؛
چ - هر گونه درگیری، صدمه زدن به دیگران، خودزنی، اقدام به خودکشی یا تهدید به آن یا ترغیب دیگران به هر یک از این اقدام‌ها؛
ح - مزاحمت تلفنی از داخل موسسه برای شاهد، مطلع، شکات، مقامهای قضایی یا هر شخص دیگر؛
خ - دستکاری کابل و سیمکشی برقی و تأسیسات و تغییر و جابجایی کلید، پریز و محل لامپ و مانند آن؛
د - پرت کردن اشیاء از داخل موسسه به بیرون یا برقراری ارتباط غیرمجاز با بیرون از موسسه؛
ذ - قمار، شرطبندی، هر گونه کسب درآمد نامشروع و همچنین استفاده غیر مجاز از کارت بانکی دیگر زندانیان؛
ر - نگهداری وسایل بیش از آن چه در ماده 69 این آیین‌نامه مشخص شده است؛
ز - کوتاه نکردن موی غیر متعارف سر و صورت به تشخیص رئیس موسسه؛
ژ - هرگونه اعتصاب و یا اعتراض دسته جمعی ؛
س - نگهداری اشیای قیمتی، اوراق بهادار، وجه نقد و اشیای غیر متعارف؛
ش - خارج کردن وسایل از کارگاهها و سالن های ورزشی و مانند آن؛
ص - عدم ارائه مشخصات صحیح و کامل هویتی خود در هنگام پذیرش؛
ض - نصب پرده به تخت و یا پنجره بدون مجوز موسسه؛
ط - نگهداری و یا استفاده از تلفن همراه و همچنین سوء استفاده از کارت تلفن؛
ظ - استعمال دخانیات در مکانهای سرپوشیده و ممنوع؛
ع - سلطه گری، بهره کشی و استثمار یا اجیر کردن دیگر زندانیان برای انجام کارهای شخصی و همچنین سلطه پذیری و اجیر شدن برای امورات شخصی دیگران؛
غ - خالکوبی و هر گونه عدم رعایت موازین بهداشت فردی و محیطی؛
ف - فریاد زدن، آواز خواندن با صدای بلند و مشاجره؛
ق - تغییر و جابجایی خودسرانه اتاق و تخت؛
ک - عدم انجام وظایف محوله و یا عدم همکاری با مأموران اعزام و بدرقه، بدون عذر موجه؛
گ - ساخت، نگهداری، حمل یا خرید و فروش آلات و اشیای ممنوع؛
ل - ساخت یا حمل و نگهداری چاقو یا تیزی، هرگونه آلات ضرب و جرح، طناب، کمربند و اقلام مشابه؛
م - عدم رعایت ساعت خاموشی وهرگونه اذیت و آزار نسبت به سایرین؛
ن - تمارض، غیبت از مرخصی و هرگونه رفتار مغایر با مقررات و نظم و انضباط موسسه؛

ماده 41
در صورت ارتکاب تخلف انضباطی توسط زندانی یا متهم بازداشتی، شورای انضباطی پس از تفهیم موضوع به زندانی و استماع دفاعیات او، در صورت احراز تخلف، با لحاظ پیشنهاد سامانه سجازا، یکی از تنبیه های زیر را با رعایت تناسب انتخاب می‌نمایدکه پس از تأیید قاضی اجرای احکام، اجرا می‌شود:
الف - محرومیت از انواع ملاقاتها حداکثر تا سه نوبت(به استثنای ملاقات با وکیل و مقامات رسمی)؛
ب - محرومیت از مرخصی حداکثر تا سه ماه؛
پ - انتقال از مراکز حرفه‌آموزی و اشتغال به زندان بسته یا نیمهباز؛
ت - محرومیت از پیشنهاد عفو و آزادی مشروط حداکثر تا شش ماه.
تبصره 1- در صورت احراز تخلف، علاوه بر تنبیهات انضباطی فوق الذکر تمام یا بخشی از امتیاز رفاهی یا نمره اعتباری زندانی، طبق دستورالعمل مربوط، کسر میگردد.
تبصره 2- شورای انضباطی همچنین میتواند به عنوان اقدام تکمیلی و تربیتی، نسبت به ایجاد محدودیت در بهرهمندی زندانی متخلف از امتیازاتی مانند امکانات فوق العاده موسسه از جمله استفاده از اماکن ورزشی تفریحی، ملاقات در فضای مجازی، تماس تلفنی، استفاده از کارت بانکی در داخل موسسه، حداکثر برای مدت یکماه اقدام نماید. همچنین میتواند ضرورت جابجایی محل نگهداری زندانی در داخل موسسه را به شورای طبقه بندی منعکس نماید.

ماده 42
تنبیه‌های انضباطی و محدودیتها و تصمیمهای موضوع مواد 28، 29 و 41 این آیین نامه نباید سبب قطع یا محدود کردن خدمات بهداشتی، درمانی و مشاوره روانشناختی و یا محرومیت از مطالعه کتاب، هواخوری یا استحمام شود. نگهداری جداگانه در اتاق یک نفره برای زنان باردار و زنان همراه فرزند در موسسه ممنوع است.

ماده 43
شورای انضباطی میتواند، تنبیه‌های مقرر در ماده41 را از ابتدا یا حین اجرای آن حداکثر تا مدت شش ماه تعلیق و یا با رضایت زندانی متخلف، به انجام خدمات عام المنفعه در موسسه تبدیلکند. چنانچه زندانی در مدت تعلیق یا انجام خدمات عام المنفعه، مرتکب تخلف دیگری شود، تعلیق و یا تبدیل، لغو و علاوه بر اعمال تنبیه مقرر قبلی، تنبیه تخلف جدید نیز نسبت به وی اعمال می‌شود. در مواردی که تنبیه در حال اجرا است، تعلیق یا تبدیل تنبیه منوط به تأیید قاضی اجرا است. انجام خدمات عام المنفعه به جایگزینی از تنبیه اولیه، باید به نحو متناسب، متعارف، عادلانه و حداکثر به مدت شش ماه باشد.

ماده 44
هرگاه رفتار زندانی علاوه بر تخلف انضباطی، واجد وصف کیفری باشد، ضمن اعمال تنبیه های موضوع این آیین نامه، مراتب به دادستان یا رئیس حوزه قضایی بخش گزارش می‌شود.

ماده 45
زندانی مکلف است به محض اطلاع از وقوع حوادث و پیشامدهای سوء و اعمالی که تحقق آن مخل نظم داخلی موسسه می‌شود و یا تهیه مقدمات فرار یا اغتشاش توسط زندانیان دیگر، مراتب را فوراً به مسئول امور نگهبانی یا دیگر مقام‌های موسسه گزارش دهد. اطلاع زندانی از موارد فوق و عدم اعلام به مسئولان، تخلف انضباطی محسوب و موجب تنبیه انضباطی و اعلام به موقع و موثر، نیز موجب تشویق خواهد بود.

ماده 46
زندانی مکلف به جبران خسارتهایی است که به صورت عمدی و یا ناشی از تقصیر به موسسه وارد نموده و در صورت عدم جبران ظرف ده روز، جهت اقدام قانونی به قاضی اجرا معرفی می‌شود. در صورتی که زندانی تقصیر خود را بپذیرد و میزان خسارت نیز تا صد میلیون ریال باشد، رئیس موسسه میتواند با موافقت قاضی اجرا معادل خسارت را از حسابهای بانکی زندانی برداشت کند و موضوع را به طور کتبی به وی ابلاغ کند. مفاد این ماده در ابتدای ورود به زندانی تفهیم و از وی رضایت کتبی اخذ می‌شود.

❯ بخش دوم - پذیرش، برنامه ها و امور داخلی موسسه
❯ فصل اول - پذیرش و تشخیص

ماده 47
پذیرش زندانی یا متهم بازداشتی، از هنگامی آغاز می‌شود که وی به موجب برگ قرار یا محکومیت لازم‌الاجرا به وسیله مأمور صلاحیت دار با کارت شناسایی رسمی، به موسسه معرفی شود. برگ بازداشت یا محکومیت هر یک از متهمان یا محکومان باید ضمن ثبت در سامانه، به صورت جداگانه صادر شود و در آن علاوه بر درج امضاء و مهر مقام قضایی رسیدگیکننده، باید مشخصات کامل زندانی شامل نام و نام خانوادگی، نام پدر، شهرت، جنس، سن، شماره شناسنامه، شماره ملی، شماره گذرنامه یا ویزای تبعه خارجی، وضعیت تأهل، دین و مذهب، تابعیت، میزان تحصیلات، شغل، وضعیت ظاهر جسمانی، نشانی محل سکونت و کدپستی آن، جرم موضوع اتهام یا محکومیت، درجات قانونی و قضایی مجازات تعزیری، نوع و میزان قرار تأمین، شماره قرار یا حکم و تاریخ آن، میزان مجازات و محکومیت مالی، تاریخ شروع بازداشت، روزهای بازداشت قبلی و سوابق کیفری و ساعت تحویل زندانی به مأمور، ذکر شود.
تبصره - پذیرش زندانی در موسسه از ساعت 8 لغایت 22 انجام میپذیرد.

ماده 48
در خصوص زندانیانی که وفق قوانین و مقررات از سوی شعب بدوی و تجدیدنظر سازمان تعزیرات حکومتی یا بازرس کل استان، به موسسه معرفی و اعزام می‌شوند، برگ اعزام باید حسب مورد به مهر و امضای رئیس شعبه رسیدگی کننده و یا بازرس قضایی، رسیده باشد.

ماده 49
در مواردی که نام و نام خانوادگی، نام پدر، نوع اتهام، شماره و تاریخ برگ بازداشت یا محکومیت، نوع و میزان قرار یا محکومیت به صورت کامل به سامانه سجازا ارسال نشود و یا به دلیل قلم خوردگی یا لاک گرفتگی مخدوش باشد و همچنین در مواردی که برگ معرفی بدون مهر یا امضای مقام قضایی یا مرجع قانونی صلاحیت دار باشد و امکان پیگیری و رفع نقص فوری فراهم نباشد، در آن صورت موسسه باید ضمن خودداری از پذیرش فرد، علت عدم پذیرش را منعکس کند. چنانچه فرد معرفی شده مجهول الهویه باشد، عدم ذکر مشخصات هویتی مانع پذیرش نخواهد بود و موسسه و مقام قضایی باید به هر نحو ممکن مشخصات دقیق را به دست آورده و در سوابق ثبت کنند. در مواردی که برگ قرار یا محکومیت از طریق شبکه ارتباطی بین مراجع قضایی و موسسه ارسال می‌شود، اوراق مذکور باید حاوی مشخصات کامل زندانی با مهر و امضای الکترونیکی مقام قضایی بازداشت کننده باشد و رونوشتی از آن در اختیار مأمور بدرقه قرار گیرد.

ماده 50
مدیرکل زندان های هر استان فهرست مراجع صلاحیتدار قانونی که به موجب قوانین مجاز به معرفی اشخاص به موسسه های کیفری هستند را به مراکز و مسئولان محلی مربوط و موسسه های تابعه اعلام می کند و همچنین میزان فضای آزاد یا ظرفیت پذیرش موسسه های استان را به صورت برخط و با رعایت ملاحظات امنیتی در اختیار رئیس کل دادگستری استان و مرکز آمار و فناوری اطلاعات سازمان قرار می دهد.

ماده 51
در ابتدای ورود متهم یا محکوم به موسسه، ابتدا تحت نظارت افسر نگهبان، بازرسی کامل بدنی انجام و وسایل ممنوع و اشیای قیمتی و وجه نقد، ضمن عکسبرداری و تنظیم صورتجلسه و ثبت در سامانه، اخذ و سپس رسید وسایل و همچنین کارت اعتباری در اختیار وی قرار می‌گیرد تا در محدوده مقررات و ضوابط موسسه، در طول مدت حبس یا بازداشت، بتواند از فروشگاه های داخل موسسه، مایحتاج خود را تهیه کند. وجوه باقیمانده در کارت اعتباری هنگام آزادی زندانی به وی مسترد می‌شود. چنانچه در زمان آزادی زندانی پرداخت وجه امکان پذیر نباشد، بانک عامل موظف است در کلیه شعب خود در سراسر کشور، با درخواست زندانی آزاد شده، باقیمانده موجودی حساب بانکی وی در موسسه را مسترد و یا در اسرع وقت و حداکثر ظرف مدت چهل و هشت ساعت، این وجوه را به شماره حسابی که زندانی هنگام پذیرش اعلام کرده است واریز کند.

ماده 52
در خصوص اشیاء و لوازم همراه زندانی به شرح زیر اقدام می‌شود:
الف - تحویل به یکی از بستگان یا آشنایان زندانی به درخواست وی و با ثبت صورت مجلس در دفاتر نگهبانی، انبار موسسه و پرونده زندانی؛
ب - ارسال از طریق پست یا به هر وسیله مطمئن دیگری برای بستگان زندانی به درخواست کتبی و با پرداخت هزینه توسط وی و اقدام به بسته بندی و لاک و مهر مرسوله و تنظیم صورت مجلس و ذکر مشخصات و محتویات و اخذ اثر انگشت زندانی توسط موسسه و تأیید مراتب توسط مسئول امور نگهبانی و انبارداری؛
پ - نگهداری اسناد، اشیاء و لوازم شخصی و قیمتی زندانی در محلی غیر از موسسه مانند صندوق امانات و یا توسط بانک ها یا بخش خصوصی طرف قرارداد و تفاهم با موسسه، به درخواست کتبی زندانی و پرداخت هزینه توسط وی و پس از موافقت رئیس موسسه، منوط به آن که تحویل، ارسال و یا نگهداری لوازم زندانی در مکانی غیر از موسسه فاقد منع قانونی باشد یا به دستور کتبی مقام قضایی یا قانونی مربوط منع نشده باشد؛
ت - در غیر از موارد فوق، مسئول اموال زندانیان مکلف به دریافت وسایل و امانت های زندانی و تنظیم و ارائه رسید در سه نسخه برای تسلیم به زندانی،درج در پرونده و نگهداری در صندوق یا کیسه پلمب شده اموال و همچنین مکلف به نگهداری مناسب وسایل و امانت ها است تا در هنگام آزادی یا انتقال یا مرخصی، با اخذ رسید به وی مسترد شود. ثبت اموال زندانی برابر فرم ابلاغی سازمان انجام می‌شود. واحد مذکور مجهز به دوربین مداربسته بوده و موظف به ارائه خدمات مستمر است.

ماده 53
بازرسی بدنی و همچنین بازرسی از لوازم همراه زندانی هنگام ورود و خروج از موسسه و آسایشگاه الزامی است و این بازرسی و تحویل لوازم باید در اتاقی مجهز به دوربین و توسط مأموران حفاظت فیزیکی آموزش دیده هم جنس و تا حد امکان با استفاده از تجهیزات الکترونیکی صورت گیرد. بازرسی بدنی بدون لباس یا بازرسی مواضع داخلی بدن متهمان و محکومان ممنوع است، مگر در صورت ضرورت به تشخیص مسئول بخش پذیرش و مشروط به انجام آن در خلوت، بدون وجود دوربین و توسط کارکنان آموزش دیده و با رعایت اصول اخلاقی و موازین بهداشتی.

ماده 54
هنگام تحویل زندانی به موسسه، وضعیت ظاهری و جسمانی وی کنترل و در فرم رسید زندانی درج می‌شود. فرم رسید پس از پذیرش زندانی، با ذکر تاریخ و ساعت تحویل در سه نسخه تهیه و یک نسخه آن حضوراً به مأمور بدرقه تحویل، یک نسخه در پرونده زندانی درج و نسخه دیگر به مرجع قضایی مربوط ارسال می‌شود. در صورت داشتن بیماری حاد یا شرایط جسمانی وخیم یا هر گونه جراحت و صدمه بدنی، ناتوانی، خالکوبی، علائم ویژه و ویژگیهای غیر طبیعی در بدن زندانی، مراتب در صورتجلسه ثبت می‌شود و در صورت وجود آثار ضرب و جرح و صدمه جدی و یا طرح ادعایی از سوی متهم یا محکوم در این خصوص، پیش از پذیرش ضمن گرفتن عکس از آثار صدمات و جراحات، به بهداری موسسه معرفی، معاینه و مراتب صورتجلسه می‌شود و به امضا و اثر انگشت مأمور بدرقه میرسد و موارد بلافاصله به نحو مکتوب به رئیس موسسه گزارش می‌شود تا ضمن ثبت موضوع، به مرجع قضایی ذی ربط نیز اعلام شود.

ماده 55
به همراه زندانی مجروح، مصدوم و بیمار که از بیمارستان ترخیص و برای پذیرش به موسسه معرفی می‌شود، باید خلاصه پرونده پزشکی نیز تحویل شود. در صورت لزوم مراجع قضایی ذی ربط مراکز درمانی و بیمارستانی را مکلف به تحویل میکنند. زندانی واجد بیماری حاد یا شرایط جسمانی وخیم و یا مجروح و یا مصدوم بر حسب نظر پزشک موسسه یا پزشک معتمد که نیازمند مراقبتهای پزشکی، درمانی و بیمارستانی است، تا زمان تثبیت وضعیت و بهبودی پذیرش نمی شود و توسط ضابطان مربوط به مرکز درمانی معرفی و مراتب بلافاصله به مرجع قضایی مربوط منعکس می‌شود.